Trong các buổi trao đổi về đo bóc trên nền mô hình, cái tên Cubicost hay được nhắc cùng với Revit và Navisworks, nhưng ít khi được nói cho rõ. Đây là một phần mềm hay một bộ phần mềm? Nó thay được phần mềm dự toán đang dùng không? Và nó đứng ở đâu giữa mô hình thiết kế với bộ hồ sơ trình duyệt?
Bài này trả lời ba câu đó. Đây là bài giới thiệu công cụ, viết theo lối tra cứu, dựa trên tài liệu công bố của chính hãng. Nếu bạn chưa rõ "5D" nghĩa là gì, hãy đọc BIM 3D, 4D, 5D là gì? trước, vì phần lớn nội dung dưới đây nằm trong chiều thứ năm.
Cubicost là gì, của hãng nào
Cubicost là tên thương hiệu quốc tế của bộ phần mềm quản lý chi phí trên nền BIM do Glodon phát triển. Nó không phải một phần mềm đơn lẻ mà là một nhóm mô-đun, mỗi mô-đun lo một loại khối lượng.
Glodon Company Limited là công ty phần mềm xây dựng của Trung Quốc, trụ sở tại Bắc Kinh. Trang giới thiệu chính thức của hãng cho biết công ty thành lập năm 1998 và niêm yết trên thị trường A-share tháng 5/2010 với mã 002410. Hãng ghi nhận đây là công ty đầu tiên trong lĩnh vực tin học hóa ngành xây dựng Trung Quốc lên sàn. Quy mô công bố là hơn 7.000 nhân viên, hơn 60 chi nhánh và khách hàng ở hơn 100 quốc gia, vùng lãnh thổ.
Con số đó đáng chú ý vì một lý do nghề nghiệp, không phải vì nó lớn. Phần mềm đo bóc gắn rất chặt với quy tắc tính khối lượng của bên dự toán ở từng thị trường. Một hãng đủ rộng để nuôi nhiều bộ quy tắc khác nhau thì mới đi được ra ngoài biên giới nước mình. Đó cũng là điều phải kiểm tra đầu tiên khi cân nhắc bộ này, và bài sẽ quay lại ở phần cuối.
Bộ Cubicost gồm những mô-đun nào
Theo trang sản phẩm của Glodon, bộ này hiện gồm bốn mô-đun chính, chia theo loại khối lượng phải bóc.
TAS bóc khối lượng kiến trúc và kết cấu. Đây là mô-đun trung tâm, lo phần bê tông, tường, sàn, cột, dầm, mái, cửa và hoàn thiện.
TRB bóc cốt thép. Thép trong dầm, cột, sàn, vách và móng được tính riêng vì cách đo và cách trừ giao nhau của thép khác hẳn phần kết cấu bê tông.
TMEC bóc khối lượng cơ điện: cấp thoát nước, thông gió điều hòa, điện và phòng cháy. Đây là tên hiện hành của mô-đun cơ điện, thay cho tên TME vẫn còn gặp trong tài liệu cũ.
TBQ không bóc khối lượng. Nó nhận khối lượng từ ba mô-đun trên, ghép lại, dựng bảng khối lượng mời thầu, áp đơn giá và quản lý hồ sơ chi phí.
Cách chia này có logic riêng. Ba mô-đun đầu làm việc với hình học, mô-đun thứ tư làm việc với tiền. Hãng mô tả TBQ có ba thư viện dùng lại được: thư viện đầu mục công tác, thư viện đơn giá chi tiết và thư viện mẫu báo cáo. Kèm theo đó là so sánh hồ sơ dự thầu, đánh dấu thay đổi và phân quyền theo vai trò trong nhóm.
Cubicost nhận dữ liệu vào bằng cách nào
Đây là điểm phân biệt bộ này với phần mềm dự toán truyền thống, và cũng là chỗ nhiều người hiểu nhầm.
Theo mô tả sản phẩm của hãng cho TAS và TRB, phần mềm có hai đường vào.
Đường thứ nhất là nhận dạng bản vẽ. Phần mềm đọc file DWG hoặc PDF, nhận ra tường, cột, dầm, sàn từ nét vẽ, rồi tự dựng thành mô hình. Riêng TRB nhận thêm cả ảnh JPG và cho phép đồ lại trực tiếp trên bản vẽ hai chiều. Đường này dành cho dự án chỉ có bản vẽ, không có mô hình.
Đường thứ hai là nhập mô hình có sẵn ở định dạng IFC hoặc RVT của Revit. Đường này dành cho dự án đã làm BIM. Bản thân TAS được hãng công bố đã có chứng nhận IFC2x3 Coordination View 2.0 của buildingSMART cho cả chiều nhập và chiều xuất, tức là khả năng trao đổi mô hình đã qua kiểm định độc lập chứ không chỉ là lời quảng cáo.
Sau khi có mô hình, việc bóc chạy theo bộ quy tắc tính khối lượng cài sẵn: phần mềm tự trừ phần giao nhau giữa các cấu kiện và cho ra khối lượng trong một thao tác. Có thay đổi thiết kế thì sửa mô hình rồi tính lại, không bóc lại từ đầu.
Điểm đáng giá nhất về mặt kiểm soát nằm ở chỗ khác. Hãng mô tả mọi con số đều truy ngược được về đúng cấu kiện đã sinh ra nó, kèm biểu thức tính và hình khối trừ giao nhau hiện trực tiếp trong không gian ba chiều. Người kiểm tra thấy được vì sao ra con số đó, thay vì chỉ thấy con số.
Cubicost khác Revit và Navisworks ở đâu
Cả ba phần mềm đều cho ra được khối lượng, nhưng chúng sinh ra cho ba việc khác nhau.
Revit là phần mềm thiết kế. Bảng thống kê của Revit đếm chính những đối tượng người thiết kế đã dựng. Nó đủ dùng ở mức thiết kế, nhưng không biết quy tắc tính khối lượng của bên dự toán, và không tách cấu kiện theo điều kiện định mức.
Navisworks là phần mềm phối hợp. Công cụ Quantification của nó bóc được từ đối tượng mô hình và cả trên bản vẽ hai chiều, tiện khi người làm phối hợp cần một con số nhanh để họp.
Cubicost sinh ra cho bên dự toán. Điểm khác cốt lõi nằm ở bộ quy tắc tính khối lượng cài sẵn theo thị trường, và ở việc mọi con số đều truy ngược được để người khác kiểm tra. Bài Bóc tách khối lượng là gì? mô tả kỹ vì sao khối lượng "đúng hình học" chưa chắc là khối lượng "đúng để lập dự toán".
Nói gọn: Revit trả lời câu hỏi có bao nhiêu mét khối bê tông, còn phần mềm chi phí phải trả lời bao nhiêu mét khối bê tông của công tác nào, ở cao độ nào, đổ bằng biện pháp gì. Ba thông tin sau quyết định mã định mức, mà mã định mức mới quyết định tiền.
Chỗ Cubicost dừng lại trong quy trình Việt Nam
Đây là phần quan trọng nhất của bài, và cũng là phần hay bị bỏ qua khi giới thiệu phần mềm.
Lập dự toán ở Việt Nam đi qua hai chặng. Chặng một là đo bóc, ra khối lượng từng công tác. Chặng hai là áp mã định mức, đơn giá và các hệ số theo quy định quản lý chi phí hiện hành, rồi kết xuất bộ hồ sơ đúng biểu mẫu để trình duyệt.
Bộ Cubicost mạnh ở chặng một. Chặng hai gắn với hệ thống văn bản quản lý chi phí trong nước, nên thực tế vẫn do các phần mềm dự toán Việt Nam đảm nhiệm. Quy trình phổ biến hiện nay là lai: lấy khối lượng từ mô hình, xuất ra Excel, rồi đưa vào phần mềm dự toán trong nước.
Ranh giới này không phải khiếm khuyết của phần mềm. Nó là hệ quả của việc mỗi nước có một hệ thống định mức riêng. Hiểu đúng ranh giới giúp bạn hỏi đúng câu khi nhà cung cấp giới thiệu sản phẩm.
Có ba câu đáng hỏi. Bộ quy tắc tính khối lượng cho thị trường Việt Nam có sẵn trong bản đang bán không, hay phải khai lại bằng tay? Khối lượng xuất ra khớp với đầu mục công tác của phần mềm dự toán đang dùng ở mức nào? Và ai hỗ trợ kỹ thuật khi mô hình nhận vào bị lỗi?
Câu hỏi cuối có lý do thực tế. Glodon chưa có trang thông tin chính thức riêng cho thị trường Việt Nam. Bảng chọn ngôn ngữ trên trang chủ của hãng hiện có các bản Toàn cầu, Trung Quốc, Hồng Kông, châu Á và Anh. Ở Việt Nam, phần mềm được phân phối qua đại lý, nên chất lượng hỗ trợ phụ thuộc vào đại lý chứ không phụ thuộc vào phần mềm.
Cubicost có chứng chỉ riêng không
Có, và đây là chi tiết ít người biết.
Glodon vận hành hệ chứng chỉ người dùng riêng, công bố trên trang chính thức khu vực châu Á. Hệ này chia bốn bậc cá nhân. Basic dành cho người nắm thao tác cơ bản. Intermediate dành cho người đã dùng phần mềm trên dự án có kế hoạch. Expert dành cho người thao tác sâu và có thực hành BIM. Master dành cho người giúp tổ chức của mình triển khai 5D. Ngoài ra có chứng chỉ cấp doanh nghiệp và chứng chỉ giảng viên được hãng công nhận.
Cần phân biệt rõ với chứng chỉ hành nghề. Đây là chứng chỉ do hãng phần mềm cấp, chứng nhận năng lực sử dụng một công cụ. Nó có giá trị trong hồ sơ năng lực khi dự thầu quốc tế, nhưng không thay thế các chứng chỉ hành nghề theo quy định trong nước.
Học gì trước khi chạm tới Cubicost
Thứ tự học quan trọng hơn việc chọn phần mềm, vì phần mềm đo bóc chỉ khuếch đại năng lực sẵn có của người dùng.
Đọc bản vẽ là nền dưới cùng. Người không đọc được bản vẽ thì không kiểm tra được mô hình phần mềm tự dựng ra từ nét vẽ, mà mô hình tự dựng luôn cần kiểm tra.
Nguyên tắc đo bóc là nền thứ hai. Bạn phải biết công tác nào đo theo mét khối, công tác nào theo mét vuông, chỗ nào trừ chỗ nào không, thì mới đọc được kết quả phần mềm trả về. Bài Học dự toán xây dựng bắt đầu từ đâu đi theo đúng thứ tự này, còn bài QS là gì, làm gì trong xây dựng mô tả vị trí nghề nghiệp mà kỹ năng đo bóc phục vụ.
Đọc mô hình là nền thứ ba, và chỉ cần đến khi dự án thật sự có mô hình. Không cần dựng được mô hình mới bóc được từ mô hình, nhưng cần hiểu mô hình được dựng theo cách nào.
Sau ba nền đó, chuyển sang bất kỳ phần mềm đo bóc nào cũng chỉ còn là chuyện thao tác. Ngược lại, học thao tác trước mà thiếu nền thì con số ra rất nhanh và sai rất khó phát hiện.
Câu hỏi thường gặp
Cubicost có thay được phần mềm dự toán đang dùng không?
Không thay hoàn toàn. Bộ này mạnh ở khâu đo bóc khối lượng từ bản vẽ hoặc mô hình. Khâu áp mã định mức, đơn giá và kết xuất hồ sơ theo biểu mẫu trong nước vẫn thuộc về phần mềm dự toán Việt Nam. Hai bên nối với nhau qua bảng khối lượng.
Không có mô hình BIM thì dùng Cubicost được không?
Được. Hãng công bố phần mềm nhận dạng được bản vẽ DWG và PDF rồi tự dựng mô hình, riêng mô-đun cốt thép nhận thêm ảnh và cho đồ lại trên bản vẽ hai chiều. Nhưng mô hình tự dựng từ nét vẽ luôn phải kiểm tra lại, nên lợi ích thu được phụ thuộc vào chất lượng bản vẽ đầu vào.
Cubicost và Revit khác nhau ở đâu?
Revit là phần mềm thiết kế, bảng thống kê của nó đếm đối tượng đã dựng. Cubicost là phần mềm cho bên dự toán, bóc theo bộ quy tắc tính khối lượng và cho truy ngược từng con số về cấu kiện sinh ra nó. Revit thường đóng vai nguồn mô hình đưa vào Cubicost.
Chứng chỉ Cubicost của Glodon có giá trị pháp lý ở Việt Nam không?
Không. Đó là chứng chỉ năng lực sử dụng phần mềm do hãng cấp, có ích cho hồ sơ năng lực cá nhân và hồ sơ dự thầu quốc tế. Nó không thay thế chứng chỉ hành nghề theo quy định trong nước.
Người mới nên học Cubicost trước hay học dự toán trước?
Học dự toán trước. Phần mềm đo bóc trả về con số rất nhanh, nên người chưa nắm nguyên tắc đo bóc sẽ không phát hiện được khi con số sai. Nắm nguyên tắc rồi thì đổi phần mềm chỉ còn là chuyện thao tác.