Một dự án có ba bộ môn. Kiến trúc làm trên Revit. Kết cấu thép làm trên Tekla. Phần hạ tầng làm trên Civil 3D. Đến buổi họp phối hợp, cả ba phải nhìn chung một mô hình.
Không ai đổi phần mềm. Cũng không ai gửi tệp gốc cho bên kia, vì bên kia mở không được. Cái được gửi đi là một tệp IFC.
Bài này là bài tra cứu về một định dạng, không hướng tới khóa học nào. Bài trả lời bốn câu hỏi. IFC là gì và ai giữ chuẩn đó? Vì sao có nhiều phiên bản IFC? Xuất sang IFC thì thứ gì đi qua được và thứ gì mất? Và khi nào nên dùng tệp gốc thay vì IFC?
Nếu bạn chưa rõ BIM là gì thì nên đọc BIM là gì? trước, vì IFC chỉ có nghĩa khi đã có mô hình.
IFC là gì
IFC viết tắt của Industry Foundation Classes. Đây là định dạng mở để mô tả công trình dưới dạng dữ liệu, dùng khi trao đổi mô hình giữa các phần mềm khác nhau.
Tổ chức giữ chuẩn này là buildingSMART. Theo tài liệu chính thức của họ, IFC là "một mô tả số chuẩn hóa về môi trường xây dựng, gồm cả nhà và công trình hạ tầng". Tài liệu cũng ghi rõ đây là "tiêu chuẩn quốc tế mở" và "không thuộc về hãng phần mềm nào". Chuẩn này được đăng ký thành tiêu chuẩn quốc tế ISO 16739-1.
Ba đặc điểm đó giải thích vì sao IFC tồn tại.
Mở, nghĩa là bản đặc tả công khai, ai cũng đọc được cách dữ liệu tổ chức. Không phải mua quyền để hiểu tệp.
Không thuộc hãng nào, nghĩa là Autodesk, Trimble hay Graphisoft đều xuất và đọc được, không bên nào sở hữu định dạng. Đây là điểm khác căn bản so với tệp gốc: tệp .rvt của Revit chỉ Revit mở được, còn tệp .ifc thì phần mềm nào cũng đọc.
Mô tả bằng dữ liệu chứ không phải bằng hình, nghĩa là một bức tường trong tệp IFC không phải mấy nét vẽ. Nó là một đối tượng được khai báo rõ là tường, có chiều dày, vật liệu, thuộc tầng nào, và mang một mã định danh riêng.
Cách làm việc dựa trên các chuẩn mở như thế này thường được gọi là openBIM. Trái lại là làm việc khép kín trong bộ phần mềm của một hãng.
Các phiên bản định dạng IFC và tiêu chuẩn ISO 16739
Đây là chỗ hay gây lúng túng khi hai bên trao đổi tệp cho nhau.
IFC2x3 ra đời năm 2007, dành cho công trình nhà. Đây vẫn là phiên bản được phần mềm hỗ trợ chắc chắn nhất, và nhiều dự án vẫn lấy nó làm mặc định vì lý do đó.
IFC4 là bản kế tiếp, tương ứng tiêu chuẩn ISO 16739-1:2018, bổ sung khả năng mô tả hình học và thuộc tính.
IFC4.3 là bản hiện hành, được ISO phê duyệt đầu năm 2024 thành ISO 16739-1:2024. Điểm quan trọng của bản này là mở rộng sang hạ tầng: cầu, đường bộ, đường sắt, đường thủy và cảng, cùng cách mô tả tim tuyến. Trước đó IFC chủ yếu phục vụ công trình nhà, nên phần hạ tầng luôn thiếu chỗ để đặt dữ liệu. Bài BIM hạ tầng khác BIM nhà dân dụng ở đâu? nói rõ hơn về khác biệt giữa hai mảng này.
Ngoài số phiên bản còn một khái niệm nữa hay gặp: MVD, tức bản mô tả phạm vi dữ liệu được đưa vào tệp. Cùng là IFC2x3 nhưng xuất theo phạm vi khác nhau thì nội dung tệp khác nhau. Phạm vi phổ biến và được chứng nhận rộng rãi nhất là Coordination View 2.0, dùng cho việc phối hợp giữa các bộ môn.
Hệ quả thực tế: khi thống nhất trao đổi bằng IFC, phải ghi rõ phiên bản và phạm vi xuất. Chỉ nói "gửi file IFC" là chưa đủ.
Xuất file IFC: thứ gì đi qua được, thứ gì ở lại
Đây là phần quan trọng nhất của bài, và cũng là chỗ nhiều người hiểu sai.
Đi qua được là năm thứ. Hình khối và vị trí của từng đối tượng. Loại đối tượng đó là gì. Các thuộc tính gắn kèm như vật liệu, kích thước, mã hiệu. Quan hệ với tầng và với phòng. Và một mã định danh riêng cho mỗi đối tượng.
Mã định danh là thứ hay bị xem nhẹ. Nhờ nó mà phần mềm kiểm tra va chạm chỉ đúng được vào cái ống nào đang chạm dầm nào. Cũng nhờ nó mà ghi chú của lần kiểm trước vẫn bám đúng đối tượng ở lần xuất sau.
Ở lại tệp gốc là những thứ làm nên khả năng chỉnh sửa. Tham số điều khiển hình dáng không đi theo. Ràng buộc và quan hệ dựng hình không đi theo. Family gốc để tạo kiểu mới cũng không. Nói cách khác, tệp IFC là bản ghi lại kết quả, không phải bản gốc để làm việc tiếp.
Hiểu điều này thì tránh được hai sai lầm hay gặp.
Sai lầm thứ nhất là mở tệp IFC ra rồi sửa trực tiếp trên đó, coi như đã cập nhật mô hình. Bên gửi cập nhật tệp gốc rồi xuất lại, và mọi chỉnh sửa của bạn biến mất.
Sai lầm thứ hai là dùng IFC làm cách bàn giao duy nhất khi hợp đồng còn yêu cầu chỉnh sửa về sau. Đơn vị nhận bàn giao sẽ có mô hình xem được, nhưng không phát triển tiếp được.
Khi nào dùng IFC, khi nào dùng tệp gốc
Có một cách phân biệt gọn: dùng IFC khi bên nhận chỉ cần đọc mô hình, dùng tệp gốc khi bên nhận cần làm tiếp trên mô hình.
Những việc hợp với IFC: gộp mô hình các bộ môn để kiểm tra va chạm; gửi mô hình cho bên thẩm tra hoặc chủ đầu tư xem; lưu trữ lâu dài; đưa dữ liệu sang phần mềm bóc khối lượng. Bài Cubicost là gì? là ví dụ cho việc cuối: phần mềm đo bóc nhận mô hình vào bằng IFC.
Những việc phải dùng tệp gốc: hai bên cùng dựng chung một mô hình; chuyển giao cho đơn vị làm tiếp giai đoạn sau; mọi trường hợp cần sửa hình học theo tham số.
Trong thực tế, phần lớn dự án dùng cả hai. Mỗi bộ môn giữ tệp gốc của mình và làm việc trên đó, còn bản IFC được xuất theo chu kỳ để đưa lên môi trường dữ liệu chung cho các bên khác đọc. Chu kỳ xuất và phiên bản IFC dùng cho dự án được ghi trong kế hoạch triển khai BIM.
openBIM và IFC ở các dự án tại Việt Nam
Về mặt tiêu chuẩn, Việt Nam đã chấp nhận bộ ISO 19650 thành TCVN 14177-1:2024 và TCVN 14177-2:2024. Bộ này nói về cách quản lý thông tin trong suốt vòng đời công trình, không quy định phải dùng định dạng nào. Bộ tiêu chuẩn quốc gia về BIM vẫn đang được bổ sung: Viện Kinh tế xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo tiêu chuẩn về mức độ nhu cầu thông tin trong năm nay.
Về mặt pháp lý, Nghị định 217/2026 bắt buộc áp dụng BIM với công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, nhưng không chỉ định định dạng tệp. Nghị định giao trách nhiệm thiết lập và vận hành môi trường dữ liệu chung cho chủ đầu tư ở nhóm công trình cấp I thuộc dự án đầu tư công.
Vì vậy trên thực tế, yêu cầu dùng IFC đến từ hợp đồng và từ kế hoạch triển khai BIM của từng dự án, chứ không từ một quy định bắt buộc chung. Dự án có nhiều bên dùng phần mềm khác nhau thì gần như chắc chắn sẽ yêu cầu IFC.
Ba câu nên hỏi khi dự án thống nhất trao đổi bằng IFC. Dùng phiên bản nào, IFC2x3 hay IFC4 trở lên? Xuất theo phạm vi nào? Và bên nhận kiểm tệp bằng phần mềm gì, vì cùng một tệp mở bằng hai phần mềm có thể hiện ra khác nhau đôi chút.
Câu hỏi thường gặp
IFC là gì nếu nói bằng một câu?
Là định dạng mở để mô tả công trình dưới dạng dữ liệu, đăng ký thành tiêu chuẩn quốc tế ISO 16739-1, dùng khi cần trao đổi mô hình giữa các phần mềm khác nhau.
Xuất IFC có làm mất thông tin không?
Có, và mất một cách có chủ ý. Hình khối, phân loại đối tượng và thuộc tính đi theo tệp. Tham số dựng hình, ràng buộc và Family gốc thì không. Tệp IFC là bản ghi kết quả để đọc, không phải bản gốc để sửa tiếp.
Nên xuất IFC phiên bản nào?
Theo đúng phiên bản mà dự án đã thống nhất. Nếu chưa thống nhất, IFC2x3 theo phạm vi Coordination View 2.0 là lựa chọn an toàn nhất về khả năng đọc được. Riêng dự án hạ tầng thì cần IFC4.3, vì các bản trước không có chỗ mô tả tim tuyến.
Mở tệp IFC bằng gì?
Bằng các phần mềm gộp và kiểm tra mô hình như Navisworks, Solibri hay Trimble Connect, hoặc mở thẳng trong phần mềm dựng mô hình. Chỉ để xem thì có nhiều phần mềm đọc IFC miễn phí.
IFC có thay được bản vẽ không?
Chưa thay hoàn toàn ở Việt Nam. Nghị định 217/2026 cho phép dùng mô hình BIM thay hồ sơ thiết kế dạng giấy, với giá trị pháp lý tương đương. Nhưng kèm theo một điều kiện: cơ quan quản lý phải đủ hạ tầng, nhân lực và công nghệ để tiếp nhận.