Một cái ống, một bánh xe, một chân cột tròn, một bể chứa: tất cả đều là hình phẳng quay quanh một trục. Vẽ từng mặt cắt rồi ghép lại thì lâu và dễ lệch. Lệnh revolve trong CAD làm việc đó trong một lượt: chọn hình, chỉ trục, gõ góc, xong khối.
Bài này viết theo bản AutoCAD 2027. Muốn học phần dựng hình cho bài bản, Viện có khóa AutoCAD cho ngành xây dựng.
Cách gọi lệnh và những điểm vào có thật
Muốn dùng lệnh revolve trong cad thì trước hết phải gọi được nó ra, mà đây lại là chỗ nhiều người vấp. Bảng dưới theo tệp giao diện acad.cuix của bản 2027.
| Lệnh | Lệnh tắt | Ribbon | Menu cổ điển | Thanh công cụ |
|---|---|---|---|---|
REVOLVE | REV | không có | Draw → Modeling → Revolve | Modeling → Revolve |
EXTRUDE | EXT | không có | Draw → Modeling → Extrude | Modeling → Extrude |
PRESSPULL | không có | không có | không có | Modeling → Presspull |
Điều đáng chú ý là cả hai lệnh dựng khối chính đều không có nút trên ribbon mặc định. Giao diện Drafting & Annotation mà đa số đang dùng không bày chúng ra. Muốn có nút thì phải đổi sang không gian làm việc 3D Modeling, còn không thì gõ REV là nhanh nhất.
Tìm bằng tiếng Anh, hai cách gõ hay gặp là revolve autocad và autocad 3d revolve, đều trỏ về đúng lệnh này.
Từng bước trên dòng lệnh
Dòng nhắc chép nguyên văn từ bản 2027 trên máy.
| Bước | Máy hỏi nguyên văn | Bạn làm |
|---|---|---|
| 1 | Command: | Gõ REV rồi Enter |
| 2 | Current wire frame density: ISOLINES=8, Closed profiles creation mode = Solid | Đây là dòng báo, không phải câu hỏi |
| 3 | Select objects to revolve or [MOde]: | Chọn hình rồi Enter |
| 4 | Specify axis start point or define axis by [Object/X/Y/Z] <Object>: | Bấm điểm đầu trục, hoặc gõ Y để lấy trục Y |
| 5 | Hỏi điểm cuối trục | Bấm điểm thứ hai |
| 6 | Hỏi góc quay | Gõ 360 rồi Enter |
Bước 2 là dòng báo trạng thái, và nó đáng đọc. Closed profiles creation mode = Solid cho biết hình kín sẽ ra khối đặc. Muốn đổi thì ở bước 3 gõ MO để chuyển sang chế độ mặt cong.
Bước 4 có bốn lựa chọn. Object lấy một đường có sẵn làm trục, tiện khi bạn đã vẽ sẵn đường tim. X, Y, Z lấy thẳng trục của hệ toạ độ hiện hành, nhanh nhưng phụ thuộc hệ trục đang đứng — chi tiết về hệ trục nằm ở bài UCS trong CAD.
Autodesk mô tả lệnh trong một câu trên trang REVOLVE của bản 2027: "Creates a 3D solid or surface by sweeping an object around an axis".
Hình kín ra khối đặc, hình hở chỉ ra mặt cong
Đây là chỗ người mới hay thất vọng: quay xong mà không ra khối, chỉ được một tấm vỏ mỏng.
Nguyên nhân nằm ở biên dạng. Autodesk ghi rõ trên cùng trang đó: "Open profiles create surfaces and closed profiles can create either a solid or a surface".
Đo lại trên máy và có đúng hai kết quả:
| Quay cái gì | Máy sinh ra đối tượng loại |
|---|---|
| Hình chữ nhật (đường khép kín) | 3DSOLID |
| Một đoạn thẳng (đường hở) | REVOLVEDSURFACE |
Nghĩa là muốn ra khối đặc thì biên dạng phải khép kín. Vẽ bằng nhiều đoạn rời thì phải nối lại thành một đường liền trước đã, bằng PEDIT hoặc JOIN hoặc REGION. Cách nối và biên tập đường đa tuyến nằm ở bài polyline trong CAD.
Cũng nên biết lệnh nhận những gì. Trang của Autodesk liệt kê: đường tròn, elip, cung tròn và cung elip, region, đa tuyến 2D và 3D, spline 2D và 3D, trace, solid 2D, mặt cong, cùng với cạnh của khối và mặt có sẵn. Hai thứ nó từ chối là đối tượng nằm trong block, và đường tự cắt qua chính nó. Biên dạng trông có vẻ kín mà lệnh vẫn không chạy thì thủ phạm thường là một đoạn vắt chéo qua đoạn khác, phóng to vào các đỉnh sẽ thấy.
Lựa chọn MOde ở dòng nhắc chọn đối tượng là thứ hay bị quên mất. Chuyển nó sang mặt cong thì biên dạng kín cũng chỉ ra vỏ mỏng, hợp khi hình chỉ để nhìn chứ không để đo. Nhớ chuyển lại, vì cài đặt này giữ nguyên cho cả phiên làm việc.
Góc quay và thể tích: con số của máy có tin được không
Phần lớn hướng dẫn dừng ở chỗ "gõ 360 là xong". Còn một việc đáng biết thêm: thể tích mà AutoCAD báo có dùng để bóc khối lượng được không.
Phép thử dựng thế này. Lấy một hình chữ nhật 200 × 400, đặt sao cho trọng tâm của nó cách trục quay đúng 200. Có một định lý cổ tên là Pappus cho biết thể tích vật tròn xoay bằng 2 × π × R × A, trong đó R là khoảng cách từ trọng tâm tới trục và A là diện tích hình. Thay số: 2 × 3,14159… × 200 × 80.000 = 100.530.964,9.
Quay ba lần ở ba góc khác nhau, rồi đọc thể tích máy tính:
| Góc quay | Máy tính ra | Công thức cho ra |
|---|---|---|
| 90° | 25.132.741,2 | 25.132.741,2 |
| 180° | 50.265.482,5 | 50.265.482,5 |
| 360° | 100.530.964,9 | 100.530.964,9 |
Ba lần khớp đến chữ số thập phân. Hai điều rút ra:
Thứ nhất, con số thể tích của AutoCAD chính xác, dùng để tính khối lượng bê tông hay thép được, không cần kiểm lại bằng tay.
Thứ hai, thể tích tỉ lệ thẳng với góc quay. Quay 90 độ được đúng một phần tư, quay 180 độ được đúng một nửa. Nghe hiển nhiên nhưng nó cho phép một mẹo thực dụng: cần khối một phần tư thì cứ quay 90 độ, khỏi dựng rồi cắt.
Ảnh đầu bài là ba khối ấy. Cùng một hình chữ nhật, cùng một trục, chỉ khác con số góc.
Biến DELOBJ ăn mất biên dạng
Đây là bẫy làm mất thời gian nhiều nhất và gần như không hướng dẫn tiếng Việt nào cảnh báo cho tử tế.
Quay xong, bạn muốn quay tiếp hình đó ở góc khác thì không tìm thấy nó đâu nữa. Nó bị máy xoá.
Thủ phạm là biến DELOBJ. Mặc định, giá trị mặc định là 3. Đo cả hai chiều:
DELOBJ | Sau khi quay |
|---|---|
| 3 — mặc định | Biên dạng biến mất |
| 0 | Biên dạng vẫn còn |
Cách làm gọn nhất là gõ DELOBJ, nhập 0, rồi mới quay. Làm xong việc thì trả lại 3 nếu bạn thích bản vẽ sạch. Hoặc đơn giản hơn: chép biên dạng ra một bản trước khi quay, vì đằng nào bạn cũng thường cần nó để ghi kích thước sau này.
Cách vẽ 3D trong CAD: revolve đứng ở đâu
Nhiều người tìm vẽ 3d trong cad mà không biết bắt đầu từ đâu, vì AutoCAD có khá nhiều lệnh dựng khối và chúng trông na ná nhau. Xếp lại thì gọn:
| Lệnh | Dùng khi biên dạng | Ví dụ điển hình |
|---|---|---|
REVOLVE | quay quanh một trục | ống, bể tròn, chân cột tròn |
EXTRUDE | kéo thẳng theo một hướng | dầm, cột vuông, tường |
SWEEP | chạy dọc một đường dẫn | lan can, ống uốn, gờ phào |
LOFT | nối nhiều mặt cắt khác nhau | phễu, đoạn chuyển tiết diện |
Bốn lệnh này chia nhau gần hết việc dựng khối. Lệnh extrude trong CAD là anh em gần nhất của revolve: cùng lấy một hình phẳng làm gốc, chỉ khác ở chỗ một bên kéo thẳng còn một bên quay vòng.
Đó cũng là cách vẽ 3d trong cad hợp lý nhất cho người làm xây dựng: đừng học hết mọi lệnh 3D, chỉ cần nhìn vật thể rồi hỏi nó sinh ra từ phép gì. Thấy tròn xoay thì revolve, thấy tiết diện không đổi thì extrude.
Một lưu ý về hiển thị. Dựng xong mà nhìn vẫn phẳng là do đang ở góc nhìn từ trên xuống. Gõ -VIEW rồi chọn SWISO để sang góc nhìn trục đo, và gõ VSCURRENT chọn Shaded để tô bóng. Không có hai bước ấy thì khối nào cũng trông như hình chữ nhật.
PRESSPULL dựng khối từ nét rời, và cách xoay để nhìn
Bốn lệnh ở trên đều đòi một biên dạng gọn gàng. Trên bản vẽ nhận từ nơi khác thì hiếm khi có thứ đó: một ô phòng thường do bốn nét thẳng rời nhau khép lại, không phải một đa tuyến kín. Lúc ấy lệnh đáng dùng là PRESSPULL, trong tài liệu tiếng Anh ghi là AutoCAD PressPull.
Thử trên đúng tình huống ấy. Vẽ bốn đoạn thẳng rời nhau khép thành hình 2000 × 1500, rồi chạy hai lệnh trên cùng một bản vẽ.
| Chạy lệnh gì | Kết quả |
|---|---|
PRESSPULL, bấm vào trong hình, kéo cao 800 | 1 khối đặc, thể tích 2.400.000.000 |
EXTRUDE chọn cả bốn nét, cao 800 | 4 mặt cong rời nhau, không có khối đặc nào |
2.400.000.000 đúng bằng 2000 × 1500 × 800. Khác biệt nằm ở chỗ PRESSPULL nhìn ra vùng kín do các nét quây lại, còn EXTRUDE chỉ biết kéo từng đối tượng một. Bốn nét thẳng ban đầu vẫn còn nguyên sau khi bấm.
Lệnh này có một nết riêng cần biết trước: nó không nhận toạ độ gõ từ bàn phím. Cho toạ độ vào thì nó đáp lại rồi hỏi lại.
Select object or bounded area: 1000,750
Click a face, curve, or inside a bounded areaPhải bấm chuột vào trong vùng, không có đường vòng nào khác.
Dựng xong thì đến chuyện nhìn. Hai lệnh hay bị gộp làm một, nhưng chúng khác nhau về bản chất.
| Lệnh | Cách làm | Kết quả đo được |
|---|---|---|
3DORBIT | Kéo chuột trong vùng vẽ | Hướng nhìn thành (−78,35; 0,38; 4488,93) |
VPOINT | Gõ ba con số | Gõ 1,1,1 thì hướng nhìn đúng bằng (1; 1; 1) |
Cả hai cùng xuất phát từ hướng nhìn (0; 0; 1), tức nhìn thẳng từ trên xuống. Kéo chuột 120 điểm ảnh ngang và 80 điểm ảnh dọc bằng AutoCAD 3DOrbit cho ra một hướng lẻ, không lặp lại được. Gõ VPOINT với 1,1,1 thì lần nào cũng ra đúng hướng ấy.
Nên dùng lệnh nào thì tuỳ việc. Xoay qua xoay lại để xem cho rõ thì dùng cái thứ nhất. Cần đúng một góc nhìn để chụp lại hoặc để so hai bản vẽ thì dùng cái thứ hai. Kéo ngang, kéo dọc tác động thế nào lên hướng nhìn có ở bài lệnh xoay 3D trong CAD.
Một cái bẫy nhỏ ở lệnh sau: bấm Enter ngay tại dòng nhắc của nó không phải là bỏ qua, mà mở hộp thoại Viewpoint Presets. Muốn cho toạ độ thì gõ thẳng ba con số rồi mới Enter.
Ba điều nhiều nơi bỏ sót
| Điều hay gặp | Bản 2027 thực sự làm gì |
|---|---|
| Quay gì cũng ra khối đặc | Đường hở chỉ ra REVOLVEDSURFACE, tức một tấm vỏ |
| Quay xong biên dạng vẫn còn đó | DELOBJ mặc định là 3 nên nó bị xoá luôn |
| Thể tích máy báo chỉ để tham khảo | Đo ba lần đều khớp công thức đến chữ số thập phân |
Tóm lại lệnh revolve trong cad chỉ hỏi ba câu: quay cái gì, quay quanh đâu, quay bao nhiêu độ. Khó khăn thực tế nằm ở hai chỗ khác: chuẩn bị biên dạng cho khép kín, và nhớ tắt DELOBJ trước khi làm.
Với người làm xây dựng, lệnh này đáng học nhất ở những chi tiết tròn xoay mà vẽ tay rất mất công: ống thoát, bể nước tròn, mũ cột, gối đỡ. Dựng một lần rồi lấy thể tích ra là có luôn số để bóc khối lượng.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh tắt của revolve là gì?
REV. Lệnh không có nút trên ribbon của giao diện mặc định nên gõ là nhanh nhất.
Vì sao quay xong chỉ được một tấm vỏ mỏng?
Biên dạng đang hở. Nối các đoạn thành một đường khép kín bằng PEDIT, JOIN hoặc REGION rồi quay lại.
Vì sao hình gốc biến mất sau khi quay?
Do biến DELOBJ đang là 3. Gõ DELOBJ, nhập 0 trước khi quay thì hình gốc được giữ.
Có cần vẽ sẵn đường trục không?
Không bắt buộc. Bạn có thể bấm hai điểm bất kỳ làm trục, hoặc gõ X, Y, Z để lấy trục của hệ toạ độ hiện hành.
Muốn quay ngược chiều thì làm sao?
Nhập góc âm, hoặc dùng lựa chọn Reverse. Autodesk mô tả nó "similar to entering a - (minus) angle value".
Dựng xong rồi mà nhìn vẫn phẳng?
Bạn đang ở góc nhìn từ trên xuống. Gõ -VIEW chọn SWISO, rồi VSCURRENT chọn Shaded.