Nhận một bản vẽ từ đối tác, mở ra thấy chữ sai dáng, dòng chữ ngắn lại, tiếng Việt thành chuỗi ký tự lạ. Nguyên nhân thường là máy bạn thiếu font mà bên gửi đã dùng, hoặc font và cách gõ không khớp nhau. Cách chữa là thêm font chữ vào CAD cho đúng loại, đúng chỗ, rồi tắt AutoCAD và bật lại.
Bài này làm từng bước trên AutoCAD 2027, bản vẽ mẫu acadiso.dwt, kèm ảnh chụp cho từng bước: gõ tiếng Việt cho font SHX, cài font CAD loại SHX, cài font Windows, và trả lời câu hỏi copy font CAD vào đâu. Cuối bài có bộ font CAD đầy đủ phần tiếng Việt, chỉ gồm font bổ sung, để tải về. Cách viết chữ và tạo kiểu chữ có ở bài chữ trong CAD. Muốn học bài bản, Viện có khoá AutoCAD cho ngành xây dựng.
Hai loại font trong AutoCAD
AutoCAD dùng hai loại font, và mỗi kiểu chữ (text style) chọn một trong hai:
| Font SHX | Font TrueType | |
|---|---|---|
| Đuôi tệp | .shx | .ttf |
| Của ai | Riêng của AutoCAD | Của Windows, dùng chung mọi phần mềm |
| AutoCAD tìm ở | Các thư mục hỗ trợ của AutoCAD và thư mục chứa bản vẽ | Font đã cài trong Windows |
| Cách cài | Chép tệp vào thư mục | Cài vào Windows |
Kiểu chữ chọn font trong hộp STYLE; tài liệu Autodesk về STYLE mô tả lệnh tạo, sửa và đặt kiểu chữ. Font SHX còn có ô thứ hai là Big Font, nơi ghép thêm một font phụ; nhiều bộ font tiếng Việt dùng đúng ô này. Bản vẽ không chứa tệp font, chỉ ghi tên font. Mở bản vẽ ở máy không có tệp mang tên đó, chữ sẽ hiện sai.
Font SHX hay font Windows: nên dùng font nào cho bản vẽ xây dựng
Hai loại font khác nhau ở cách vẽ chữ. Chữ SHX là các nét vẽ, giống một đường thẳng hay đường cong. Chữ TrueType là hình tô kín theo đường viền. Từ đó sinh ra các khác biệt dưới đây, đo trên AutoCAD 2027:
| Tiêu chí | Font SHX | Font Windows (TrueType) |
|---|---|---|
| Bề dày nét in | Chữ đậm hay mảnh theo bề dày nét gán cho màu hoặc layer | Bề dày nét không làm chữ đậm hơn |
| Tiếng Việt | Cần Big Font ROMANSVN.SHX, VN.SHX hoặc font SHX theo TCVN3, VNI | Arial, Times New Roman có sẵn đủ dấu Unicode |
| Máy người nhận | Phải có đúng tệp .shx, nên gửi kèm hồ sơ | Arial, Times có sẵn trên mọi máy Windows; .VnTime, VNI phải cài |
| REGEN 15 000 dòng chữ | Khoảng 1,3 giây | Khoảng 1,4 giây |
| PDF có 400 dòng chữ | romans.shx 467 KB, tcvn3txt.shx 366 KB | Arial 85 KB, .VnTime 10 KB |
| Tìm chữ trong PDF | Không, chữ thành nét vẽ | Tìm được |
Ưu điểm lớn nhất của font SHX nằm ở dòng đầu tiên. Bề dày nét gán cho chữ SHX, qua đối tượng, layer hay bảng nét in theo màu, làm chữ đậm lên hay mảnh đi. Người vẽ chỉnh độ đậm của chữ như chỉnh mọi nét khác, đồng bộ với nét kích thước, nét trục. Chữ TrueType không làm được việc này: độ đậm của nó cố định theo hình chữ.
Về độ nặng, bảng trên cho thấy hai điều. REGEN gần như bằng nhau giữa SHX và TrueType. Còn khi xuất PDF, chữ SHX làm tệp nặng hơn, vì mỗi chữ thành nhiều nét vẽ, trong khi font TrueType chỉ nhúng một lần. Kể cả đặt PDFSHX bằng 0 để bỏ phần ghi chú, tệp dùng romans.shx vẫn nặng 366 KB. Chữ trong PDF thế nào có ở bài lưu CAD sang PDF.
Riêng Big Font thì chậm hơn rõ: cùng 15 000 dòng, romans.shx ghép ROMANSVN.SHX REGEN mất 2,3 đến 8,9 giây, trong khi romans.shx đứng một mình khoảng 1,5 giây ở cùng lượt đo.
Nên dùng font nào cho bản vẽ xây dựng:
| Phần bản vẽ | Nên dùng | Lý do |
|---|---|---|
| Kích thước, ký hiệu trục, cao độ, số liệu, ghi chú kỹ thuật ngắn | Font SHX, như romans.shx | Chỉnh bề dày nét in theo màu, đồng bộ với nét vẽ |
| Ghi chú tiếng Việt trên bản vẽ | SHX tiếng Việt: tcvn3txt.shx hoặc Big Font VN.SHX, ROMANSVN.SHX | Giữ được ưu điểm nét in; nhớ gửi kèm tệp font |
| Khung tên, tiêu đề lớn, thuyết minh dài, bản vẽ hay xuất PDF để tra cứu | Font Windows Unicode như Arial | Đủ dấu, có sẵn mọi máy, PDF nhẹ và tìm được chữ |
Font tiếng Việt trong CAD: bảy cách viết đúng
Bản vẽ ở Việt Nam gõ tiếng Việt theo nhiều bảng mã. Cùng câu Mặt bằng tầng 1, mỗi cách lưu thành một chuỗi khác nhau, và chỉ hiện đúng khi đi cùng đúng font.
| Cặp font | Chuỗi gõ vào cho câu Mặt bằng tầng 1 |
|---|---|
| Arial, Times New Roman (Unicode) | Mặt bằng tầng 1 |
.VnTime, .VnArial, tcvn3txt.shx (TCVN3) | MÆt b»ng tÇng 1 |
VNI-Times, VNI-Helve, vni-romans.shx (VNI) | Maët baèng taàng 1 |
romans.shx + Big Font ROMANSVN.SHX | Ma/w/jt ba/w/fng ta/m/fng 1 |
romans.shx + Big Font VN.SHX | `M85at b82ang t62ang 1` |
Ngược lại, font SHX chuẩn của AutoCAD như romans.shx đứng một mình thì không có hình cho chữ có dấu: mọi chữ ế, ệ, ặ, ằ, ầ hiện thành dấu ?. Nội dung đọc lại vẫn đủ dấu, dữ liệu không hỏng, chỉ thiếu hình. Cùng một câu cao 250, dòng romans.shx rộng 5 452 còn dòng Arial rộng 4 291, nên đổi font sau khi dàn trang sẽ làm lệch ô bảng; hãy chọn font trước.
Khi thiếu font, AutoCAD thay bằng gì
Thiếu font, AutoCAD không báo lỗi mà lặng lẽ dùng font thay thế khai ở biến FONTALT, trên bản 2027 là simplex.shx.
Dòng chữ ngắn đi gần một phần tư: từ 4 075 xuống 3 119 đơn vị. Với chữ tiếng Việt, font thay thế còn in nguyên chuỗi mã, như MÆt b»ng tÇng 1, đúng hình ảnh quen gọi là lỗi font.
Biến FONTMAP trỏ tới tệp acad.fmp trong thư mục Support của người dùng. Theo trang About Substitute Fonts của Autodesk, tệp này dùng để chỉ định font thay riêng cho từng font thiếu.
Gõ tiếng Việt cho font SHX
Muốn gõ tiếng Việt cho font SHX, trước hết phải biết font ấy thuộc loại nào. Font SHX tiếng Việt chia hai loại, và mỗi loại gõ một kiểu.
Kiểu 1: font chính + Big Font
Trong hộp STYLE, ô SHX Font chọn romans.shx, tích Use Big Font, ô Big Font chọn ROMANSVN.SHX hoặc VN.SHX. Chữ không dấu gõ bình thường; dấu gõ bằng một ký tự dẫn cộng một ký tự nữa.
Với ROMANSVN.SHX, gõ chữ cái trước, rồi gõ dấu / và một ký tự, theo bảng dưới.
| Gõ sau chữ cái | Ra | Ví dụ |
|---|---|---|
/s /f /r /x /j | Sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng | a/s → á, a/j → ạ |
/m | Dấu mũ | a/m → â, e/m/s → ế |
/w | Dấu trăng | a/w → ă, a/w/j → ặ |
/[ /] | Chữ ơ, chữ ư (gõ thay cho o, u) | n/]/[/sc → nước |
/d | Chữ đ (gõ thay cho d) | /da/m/st → đất |
Chữ hoa: /S /F /R /X /J /M /W /{ /} /D | Dấu cho chữ in hoa, Ơ, Ư, Đ | MA/W/JT → MẶT |
// | Dấu / thật | 1//2 → 1/2 |
Với VN.SHX, gõ dấu trước chữ cái, bằng dấu ` `` và một chữ số, theo bảng dưới.
| Gõ trước chữ cái | Ra | Ví dụ |
|---|---|---|
` 1 ` 2 ` 3 ` 4 ` 5 `` | Sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng | ` 1a `` → á |
` 6 `` | Dấu mũ | ` 61e ` → ế |
` 7 `` | Dấu móc (ơ, ư) | ` n7u71oc `` → nước |
` 8 `` | Dấu trăng | ` 85a ` → ặ |
` 9 `` | Gạch ngang của đ | ` 9d `` → đ |
Kiểu 2: font SHX một byte theo TCVN3 hoặc VNI
Không cần Big Font; chỉ chọn đúng font ở ô SHX Font, rồi gõ chuỗi theo bảng mã của font ấy, như bảng ở mục trên. Kết quả thử từng font nằm ở bảng dưới.
| Font SHX | Gõ theo |
|---|---|
Vntxt.shx, tcvn3simple.shx, tcvn3txt.shx, VNSIMPLE.SHX | TCVN3 |
vni-romans.shx, 1vni.shx | VNI |
vntime.shx, vnromans.shx, Vnromand.shx, VNCC_RMS.SHX, PECC3Vnromans.shx | Bảng mã riêng, không khớp TCVN3, VNI hay Unicode |
Nhóm cuối vẫn hữu ích để mở bản vẽ cũ: chữ trong bản vẽ đã được gõ đúng theo bảng mã của font ấy, nên chỉ cần máy có tệp font đúng tên là chữ hiện đúng. Viết chữ mới thì nên chọn một trong hai kiểu trên, hoặc Unicode với Arial.
Hướng dẫn cài font SHX: copy font CAD vào đâu
Câu hỏi hay gặp nhất khi cài font CAD là copy font CAD vào đâu. Trình tự như sau.
- Tắt AutoCAD, hoặc ít nhất đừng mở bản vẽ cần font ấy.
- Chép tệp
.shxvào một trong các thư mục AutoCAD tìm font:
- Thư mục Support của người dùng, không cần quyền quản trị: C:\Users\<tên người dùng>\AppData\Roaming\Autodesk\AutoCAD 2027\R26.0\enu\support
- Thư mục Fonts của AutoCAD: C:\Program Files\Autodesk\AutoCAD 2027\Fonts. Thư mục này cần quyền quản trị; tài khoản thường chép vào sẽ bị từ chối.
- Bật AutoCAD lên rồi mới mở bản vẽ.
Tắt AutoCAD rồi bật lại: không có lệnh nạp lại font
Thử với font iicvn9.shx, bản sao đổi tên của tcvn3txt.shx, và một bản vẽ gọi đúng tên ấy:
| Việc đã làm, AutoCAD vẫn đang chạy | Kết quả |
|---|---|
| Chép font vào thư mục Support, đóng và mở lại bản vẽ | Vẫn font thay thế |
Gõ REGEN hoặc REGENALL | Vẫn font thay thế |
Khai lại font trong hộp STYLE | Vẫn font thay thế |
| Tắt AutoCAD, bật lại, mở bản vẽ | Đúng |
Một khi AutoCAD đã tìm một tên font mà không thấy, nó giữ font thay thế cho tên ấy tới hết phiên làm việc. Không lệnh nào trong số đã thử nạp lại được font; tắt AutoCAD và bật lại là cách chắc chắn. Tốt nhất là chép font trước khi mở bản vẽ.
Mẹo nhỏ: AutoCAD cũng tìm font trong thư mục chứa bản vẽ. Đặt tệp .shx cạnh tệp .dwg rồi mở bản vẽ trong một phiên AutoCAD mới, chữ hiện đúng dù thư mục Support không có font ấy. Gửi hồ sơ cho người khác thì kèm font vào cùng thư mục là tiện nhất.
Ghi tên font, đừng ghi đường dẫn
Kiểu chữ lưu font theo đúng cách bạn khai. Khai bằng đường dẫn đầy đủ như C:\t9\fonttam\iicthu.shx thì bản vẽ ghi nguyên đường dẫn ấy, sang máy khác là vô nghĩa. Khai bằng tên tệp, như romans.shx hay iicvn9.shx, thì máy nào có font trong thư mục tìm kiếm cũng dùng được.
Hướng dẫn cách cài font Windows
Font TrueType như .VnTime, VNI-Times phải cài vào Windows; đặt tệp .ttf trong thư mục Support của AutoCAD hay khai đường dẫn đầy đủ tới tệp đều không có tác dụng.
- Mở thư mục chứa font, chọn các tệp
.ttfcần cài. - Bấm chuột phải, chọn Install để cài cho tài khoản đang dùng. Mục Install for all users, có biểu tượng khiên, cài cho mọi tài khoản và cần quyền quản trị.
- Tắt AutoCAD, bật lại.
Bấm Install, Windows chép tệp vào C:\Users\<tên người dùng>\AppData\Local\Microsoft\Windows\Fonts và ghi tên font VNI-Times (TrueType) vào danh sách font của tài khoản.
Giống font SHX, font Windows mới cài cũng chỉ có tác dụng sau khi tắt AutoCAD và bật lại. REGENALL trong phiên đang chạy không giúp được.
Font CAD đầy đủ: bộ font tiếng Việt bổ sung tải về
Một bộ font CAD đầy đủ cho hồ sơ tiếng Việt không cần chép lại font gốc. Bộ font dưới đây chỉ gồm font bổ sung: không có font nào đã đi kèm AutoCAD 2027, cũng không có font nào đã có sẵn trong Windows. Danh sách font gốc được đối chiếu với danh mục tệp trong bộ cài AutoCAD 2027 (76 tệp .shx) và kho thành phần gốc của Windows.
| Thư mục trong gói | Số tệp | Cách cài |
|---|---|---|
font-shx-tieng-viet | 246 font SHX tiếng Việt, gồm cả ROMANSVN.SHX, VN.SHX, tcvn3txt.shx, vni-romans.shx | Chép vào thư mục Support hoặc Fonts |
font-windows/TCVN3 | 53 tệp, các họ .VnTime, .VnArial, .VnAvant, .VnCourier New… | Cài vào Windows |
font-windows/VNI | 48 tệp, các họ VNI-Times, VNI-Helve, VNI-Avo, VNI-Couri… | Cài vào Windows |
font-windows/Unicode | 3 tệp Source Sans Pro, giấy phép SIL Open Font License, đủ dấu tiếng Việt | Cài vào Windows |
Nhiều tệp đuôi .shx hoá ra không phải font SHX. Có 50 tệp là font TrueType bị đổi đuôi, 5 tệp là font PostScript, số còn lại là tệp rỗng, tệp khoá hay thư viện slide. Các tệp ấy đã bị loại; chỉ giữ tệp có dòng đầu AutoCAD-86 shapes, unifont hoặc bigfont. Các font trang trí và thư pháp ít gặp trong hồ sơ kỹ thuật cũng đã bỏ.
Tải font CAD full theo nghĩa này là tải đủ phần còn thiếu, không tải lại thứ máy đã có. Font Unicode quen thuộc như Arial, Times New Roman, Tahoma không nằm trong gói vì Windows đã có sẵn. Cách thêm font vào CAD cho từng loại có ở hai mục hướng dẫn phía trên; tệp DOC-TRUOC.txt trong gói nhắc lại. Muốn đổi font cho cả loạt chữ đã viết, xem bài sửa text hàng loạt trong CAD.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Hay nghe | Trên bản 2027 |
|---|---|
| Chép font vào là chữ tự đúng ngay | Phải tắt AutoCAD và bật lại; REGEN, REGENALL không nạp lại font |
Chép tệp .ttf vào thư mục của AutoCAD là dùng được | Font TrueType phải cài vào Windows |
| Font SHX không gõ được tiếng Việt | Ghép Big Font ROMANSVN.SHX hay VN.SHX, hoặc dùng font SHX theo TCVN3, VNI là gõ được |
Câu hỏi thường gặp
Thêm font chữ vào CAD thì chép vào đâu?
Font SHX chép vào thư mục Support của người dùng, hoặc thư mục Fonts của AutoCAD nếu có quyền quản trị. Font .ttf thì cài vào Windows bằng chuột phải, Install.
Cài font xong có lệnh nào nạp lại font không?
Trong các lệnh đã thử, REGEN, REGENALL, khai lại font trong STYLE hay đóng mở bản vẽ đều không được. Tắt AutoCAD và bật lại thì được.
Gõ tiếng Việt cho font SHX thế nào?
Ghép romans.shx với Big Font ROMANSVN.SHX, gõ chữ cái rồi / kèm dấu, như Ma/w/jt → Mặt. Hoặc Big Font VN.SHX, gõ dấu trước chữ, như `M85at`.
Vì sao chữ tiếng Việt thành chuỗi như MÆt b»ng?
Chữ được gõ theo TCVN3 nhưng máy thiếu font TCVN3 như .VnTime, nên AutoCAD dùng font thay thế. Cài font đúng bảng mã rồi bật lại AutoCAD.
Thiếu font thì AutoCAD dùng font gì thay?
Font khai trong biến FONTALT, trên bản 2027 là simplex.shx.