Con số diện tích trong CAD đi thẳng vào bảng khối lượng, vào dự toán, vào hợp đồng. Sai một chỗ là sai cả chuỗi, mà phần mềm thì không bao giờ báo cho bạn biết là nó vừa sai.
Bài này gom bốn cách lấy diện tích, nói rõ cái nào hợp lúc nào, rồi dành phần lớn chỗ cho hai cái bẫy im lặng mà hướng dẫn tiếng Việt gần như không nhắc. Muốn học trọn khâu dựng hình và bóc khối lượng thì xem khóa AutoCAD Xây Dựng.
Lệnh tính diện tích trong CAD: dòng nhắc thật và ba lựa chọn
Trang AREA của Autodesk mô tả lệnh trong một câu: "Calculates the area and perimeter of objects or of defined areas". Chú ý chữ and perimeter — lệnh này trả về hai con số chứ không phải một.
Gõ AA rồi Enter. Dòng nhắc trên AutoCAD 2027, chép nguyên văn từ màn hình.
Specify first corner point or [Object/Add area/Subtract area] <Object>:
Ba lựa chọn ấy là ba việc khác nhau:
- Object là thứ bạn dùng chín trên mười lần. Bấm vào một hình kín, máy in ra cả hai con số.
- Add area bật chế độ cộng dồn. Chọn hình thứ nhất, hình thứ hai, máy giữ một tổng chạy.
- Subtract area trừ đi. Đây là cách bóc sàn có lỗ thang: cộng cả sàn rồi trừ lỗ.
Không có lựa chọn nào hỏi số lượng, và cũng không có lựa chọn nào cho chọn nhiều hình một lúc bằng cửa sổ. Lệnh nhận từng đối tượng một.
Area = 31415.9265, Circumference = 628.3185
Đó là kết quả thật khi đo một đường tròn bán kính 100 tại Viện. Kiểm tay: π nhân 100 bình phương đúng bằng 31415,9265.
Tính chu vi trong CAD: cùng một lệnh, nhưng nhãn đổi theo hình
Người mới hay tưởng máy hỏng khi không thấy chữ Perimeter. Thật ra máy chỉ gọi tên cho đúng hình học.
Nhãn ấy có ích chứ không phải phiền phức: nhìn nhãn là biết hình đã khép kín hay chưa, khỏi phải mở bảng Properties xem dòng Closed. Đây cũng là lời giải cho cái bẫy ngay dưới đây.
Đường chưa khép kín: bẫy im lặng và tốn tiền nhất
Đây là chỗ đáng đọc kỹ nhất trong bài. Autodesk viết thẳng trong trang lệnh:
"If you select an open polyline, the area is calculated as if a line were drawn from the last point entered to the first. When the perimeter is calculated that line length is ignored."
Nghĩa là với một đường chưa khép: diện tích được tính như hình đã kín, còn chu vi thì bỏ qua đúng cạnh còn thiếu. Hai con số mô tả hai hình khác nhau, và không có một lời cảnh báo nào.
Chúng tôi dựng thử một đường gãy hình chữ L rộng 400, cao 400, khoét một góc 200 nhân 200, rồi đo trên AutoCAD 2027. Khi đường còn hở:
Area = 120000.0000, Length = 1200.0000
Khép đúng đường ấy lại rồi đo lại:
Area = 120000.0000, Perimeter = 1600.0000
Diện tích không đổi một chữ số. Chu vi lệch 400, đúng bằng cạnh còn thiếu. Và nhãn đổi từ Length sang Perimeter. Với một mặt bằng thật, hai đầu đường chỉ hở vài phần nghìn đơn vị thì mắt không thấy, bản in không thấy, nhưng bảng khối lượng thì lệch.
Đo diện tích trong CAD khi hình vẽ bằng nhiều nét rời
Mặt bằng thật hiếm khi có sẵn một đường bao kín. Tường là các đoạn LINE rời, và AREA không cộng chúng lại giúp bạn.
Có hai đường xử lý, và trang BOUNDARY là đường nhanh hơn hẳn:
PEDITvới lựa chọnMultiplerồiJoinbiến một mớ đoạn rời thành một đa tuyến. Cách này sửa chính nét cũ, hợp khi bạn muốn giữ lại đường bao để dùng tiếp.BOUNDARY, gõ tắtBOkhông đụng gì tới nét cũ. Nó nhìn các nét quanh điểm bạn bấm rồi dựng thêm một đa tuyến mới ôm lấy vùng ấy. Đo xong xoá đi cũng được.
Autodesk còn nhắc thẳng lối này trong chính trang AREA: "You can also use BOUNDARY to create a closed polyline or region and then use LIST or the Properties palette to find the area".
Mẹo làm hồ sơ: đặt các đường bao ấy lên một lớp riêng và tắt cột in của lớp đó. Bản vẽ giao đi không có gì lạ, mà bạn vẫn giữ được đường đo để kiểm lại về sau.
Diện tích hatch trong CAD: con số đáng tin nhất
Mảng tô không chỉ để nhìn. Chọn một mảng tô rồi mở bảng Properties bằng Ctrl và 1 là đọc được ô Area, và con số ấy đã trừ sẵn các đảo bên trong — trừ đúng phần cột, phần tường, phần hộp kỹ thuật.
Đó là lý do đây là con số lát nền đáng tin hơn cả việc đo đường bao rồi trừ tay. Cách tô và các lựa chọn của lệnh nằm ở bài lệnh hatch trong CAD.
Một điều chúng tôi đo được mà nhiều bài nói ngược: lệnh AREA vẫn nhận mảng tô. Chọn một mảng tô 150 nhân 200 bằng lựa chọn Object, máy trả về:
Area = 30000.0000, Perimeter = 700.0000
Tức mảng tô cho cả chu vi chứ không chỉ diện tích, dù bảng Properties của nó không có dòng chu vi nào.
Lisp tính diện tích: phần lớn trường hợp bạn không cần
Đây là lý do thật khiến nhiều người đi tìm tệp lisp. Chọn hết các mảng tô rồi mở bảng Properties, ô Area hiện chữ *VARIES* chứ không hiện số. Người dùng kết luận phần mềm không cộng được, rồi đi tải lisp về.
Nhưng hãy nhìn dòng ngay bên dưới ô Area. Nó tên là Cumulative Area, và nó đã cộng sẵn tổng. Chúng tôi tô ba mảng có diện tích 60000, 40000 và 30000 đơn vị vuông rồi chọn cả ba: bảng ghi Hatch (3), ô Area hiện *VARIES*, và dòng Cumulative hiện đúng 130000.
Muốn chọn nhanh mọi mảng tô trong bản vẽ thì gọi QSELECT, đặt Object type là Hatch rồi đồng ý. Ba thao tác, không tệp ngoài nào, không rủi ro chạy mã lạ trên máy.
Lisp vẫn đáng dùng ở chỗ khác: khi bạn cần ghi kết quả thành bảng, gắn nhãn diện tích vào từng phòng, hay lặp cùng một việc trên hàng trăm tệp. Nhưng để lấy một con số tổng thì lệnh sẵn có đã đủ.
Đơn vị: chỗ sai số hay vào bảng khối lượng nhất
Con số đọc ra tính bằng đơn vị bản vẽ bình phương. Bản vẽ nhà ở Việt Nam thường dựng theo milimét, nên một mét vuông bằng một triệu đơn vị. Phòng 3200 nhân 2000 cho 6400000, và đó là 6,4 mét vuông.
Cách kiểm rẻ nhất: đo thử một phòng mà bạn đã biết kích thước trước khi lập cả bảng. Lệch một bậc mười là thấy ngay.
Bước kiểm chéo cuối cùng cũng đáng làm mỗi lần: tổng diện tích các phòng cộng diện tích tường phải bằng diện tích phủ bì. Lệch quá vài phần trăm nghĩa là có phòng bị bỏ sót hoặc có hai đường bao chồng lên nhau.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Điều hay nghe | Thực tế trên bản 2027 |
|---|---|
AutoCAD có ba lệnh tính diện tích là AA, LI và SS | Gõ SS vào dòng lệnh thì máy trả Unknown command. SS là tên một tệp lisp của bên thứ ba, không phải lệnh của phần mềm |
Gõ PE để tính chu vi | PE gọi PEDIT, và dòng nhắc của nó là Select polyline or [Multiple]:. Đó là lệnh sửa đa tuyến, không in ra con số nào |
PERIMETER là một lệnh | Gõ nó ra PERIMETER = 0.0000 (read only). Đó là biến chỉ đọc, giữ lại chu vi vừa tính, không phải lệnh |
Hai biến AREA và PERIMETER khá tiện: sau khi đo xong, gõ tên biến là đọc lại được con số cũ mà không phải đo lần nữa. Muốn biết thêm về cách gõ lệnh và tên tắt thì xem bài vẽ đường song song trong CAD.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh tính diện tích trong CAD gõ tắt là gì?
AA cho lệnh AREA, LI cho lệnh LIST. Lệnh MEASUREGEOM gõ tắt MEA cũng có mục Area và hiện kết quả ngay tại con trỏ.
Vì sao diện tích đúng mà chu vi lại sai?
Đường của bạn chưa khép kín. Phần mềm tự khép cạnh còn thiếu để tính diện tích nhưng bỏ qua chính cạnh ấy khi tính chu vi. Nhìn nhãn: thấy Length thay vì Perimeter là biết.
Đo diện tích một vùng do nhiều đường giao nhau tạo thành thì làm sao?
Gọi BOUNDARY, bấm một điểm bên trong vùng. Phần mềm dựng một đường bao kín mới, đo trên đường đó rồi xoá đi nếu không cần giữ.
Đo diện tích một hình có cạnh cong thì sao?
Dùng MEASUREGEOM mục Area, rồi trong lúc vạch biên gõ A để chuyển sang đoạn cung. Bạn vạch được một biên vừa có đoạn thẳng vừa có cung mà không phải vẽ trước đường bao nào.
Đa tuyến có bề rộng thì máy đo theo mép hay theo tim?
Theo tim. Autodesk ghi rõ "The centerline of a wide polyline is used to make area and perimeter calculations", nên một đường ống vẽ bằng đa tuyến dày sẽ cho diện tích của tim chứ không phải của mép ngoài.
Có cần lisp để cộng diện tích nhiều mảng tô không?
Không. Chọn hết các mảng tô rồi đọc dòng Cumulative Area trong bảng Properties. Ô Area hiện *VARIES* là bình thường, đừng dừng lại ở đó.