Lệnh hatch trong CAD tô vật liệu và mặt cắt, gõ tắt là H. Nhưng phần lớn người tìm lệnh này không vướng ở chỗ gọi lệnh — họ vướng ở chỗ tô ra không giống ý, hoặc đi tìm mẫu mới mà không biết bản cài sẵn đã có bao nhiêu.
Con số đáng biết trước tiên: tệp acadiso.pat của bản 2027 khai 83 mẫu, gồm một mẫu tô đặc và 82 mẫu nét. Rất nhiều người đi tải thư viện về trước khi dùng hết chỗ có sẵn. Muốn học trọn khâu dựng hình và triển khai hồ sơ thì xem khóa AutoCAD Xây Dựng.
Cách gọi lệnh hatch trong AutoCAD
Bốn lối vào, theo tệp cấu hình của bản 2027.
| Lối vào | Nội dung |
|---|---|
| Lệnh đầy đủ | HATCH |
| Lệnh tắt | H, và cả BH |
| Ribbon | Home → Draw → nút xổ Hatch → Hatch |
| Menu cổ điển | Draw → Hatch |
| Thanh công cụ | Draw → Hatch |
| Bản dòng lệnh | -HATCH, hỏi mọi thứ trên dòng lệnh |
Lệnh này có hai chữ tắt cùng trỏ về nó. Bản không gạch ngang mở một thẻ ngữ cảnh trên ribbon chứ không mở hộp thoại, nên nhìn quen mắt hơn nhưng khó viết thành script.
Từng bước trên dòng lệnh
Bản -HATCH cho thấy trọn vẹn những gì lệnh làm được. Trước khi hỏi, máy in Current hatch pattern: ANSI31, tức mẫu đang dùng.
| Bước | Máy hỏi | Bạn làm |
|---|---|---|
| 1 | Specify internal point or [Properties/Select objects/draW boundary/remove Boundaries/Advanced/DRaw order/Origin/ANnotative/hatch COlor/LAyer/Transparency]: | Gõ P để chọn mẫu và tỉ lệ trước |
| 2 | máy hỏi tên mẫu, rồi tỉ lệ, rồi góc | Gõ lần lượt ba giá trị |
| 3 | quay lại dòng nhắc bước 1 | Bấm một điểm bên trong vùng cần tô |
| 4 | vẫn dòng nhắc ấy | Bấm vùng tiếp theo, hoặc Enter để kết thúc |
Hai điều rút ra.
Bước 3 chỉ cần một điểm bên trong, máy tự dò đường bao quanh điểm ấy. Vùng phải kín thì mới dò được, và đó là nguyên nhân số một khiến lệnh báo lỗi.
Ba thứ quyết định mảng tô nhìn ra sao là mẫu, tỷ lệ hatch và góc. Trong đó tỷ lệ hatch là thứ hay phải sửa nhất, vì cùng một mẫu in ở hai tỉ lệ bản vẽ sẽ dày mỏng khác hẳn nhau. Mẫu bê tông trong CAD nằm sẵn trong bộ mẫu chuẩn nên không phải thêm hatch vào CAD từ đâu cả; chỉ khi cần ký hiệu riêng mới phải nạp thư viện hatch CAD từ ngoài vào. Còn lỗi không hatch được thì gần như luôn do đường bao hở.
Mẫu và tỉ lệ được nhớ lại, nên tô hàng loạt vùng cùng vật liệu chỉ còn bước 3 lặp đi lặp lại.
Sáu ký hiệu vật liệu đã có sẵn, không phải tải gì
Bản vẽ xây dựng dùng ký hiệu tô để phân biệt vật liệu. Không có bảng ký hiệu bắt buộc chung, nhưng có một bộ quy ước mà hầu hết văn phòng Việt Nam đang theo, và mọi ký hiệu trong bộ ấy đều có mẫu sẵn.
| Vật liệu | Mẫu có sẵn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tường gạch cắt | ANSI31 | Vạch nghiêng 45 độ. Ký hiệu quen nhất của bản vẽ Việt Nam |
| Bê tông cốt thép | AR-CONC | Chấm và đá rải. Chồng thêm ANSI31 lên cùng vùng thành ký hiệu bê tông cốt thép |
| Bê tông lót | SACNCR | Hoặc AR-SAND cho lớp cát đệm |
| Đất tự nhiên | EARTH | Dùng cho phần đất dưới móng |
| Cát | AR-SAND | Mẫu chấm rải |
| Đá dăm | GRAVEL | |
| Gỗ | GOST_WOOD hoặc JIS_WOOD | Hai mẫu khác nhau về mật độ vân |
| Lớp cách nhiệt | INSUL | |
| Gạch lát nền | NET vuông · AR-PARQ1 gỗ ghép · AR-HBONE xương cá | |
| Mảng đặc | SOLID | Cột bê tông ở tỷ lệ nhỏ, khi vạch nghiêng đã quá dày |
Ba nhóm mẫu có thể bỏ qua khi làm hồ sơ nhà: nhóm tên bắt đầu bằng ACAD_ISO theo tiêu chuẩn ISO, nhóm JIS theo tiêu chuẩn Nhật, nhóm GOST theo tiêu chuẩn Nga.
Một điều bắt buộc mà nhiều hồ sơ quên: ký hiệu tô phải kèm chú giải đặt cạnh khung tên. Người thi công không đoán được vạch nghiêng là gạch hay bê tông nếu bản vẽ không nói.
Gọi lệnh: bốn lựa chọn và hai kiểu giao diện
Nút Hatch nằm ở bảng Draw của thẻ Home. Gõ HATCH, hoặc H, hoặc BH. Dòng nhắc của bản 2027 có bốn lựa chọn.
Pick internal point or [Select objects/Draw/Undo/seTtings]:
| Lựa chọn | Việc |
|---|---|
| Pick internal point | Cách ngầm định. Bấm một điểm bên trong vùng, phần mềm tự dò biên |
| Select objects | Chọn thẳng đối tượng làm biên. Dùng khi biên đã là polyline kín |
| Draw | Vẽ đường bao mới rồi tô luôn. Lựa chọn mới, tiện khi mảng cần tô chưa có biên |
| seTtings | Mở hộp Hatch and Gradient, tức giao diện kiểu cũ |
Bản 2027 có hai kiểu giao diện, chọn bằng biến HPDLGMODE. Ngầm định là 2, hiện một thẻ ribbon ngữ cảnh. Đặt bằng 1 thì quay về hộp thoại kiểu cũ, gom mọi ô vào một chỗ nên dễ nhìn tổng thể hơn. Chi tiết ở trang HPDLGMODE (System Variable).
Tỷ lệ: nguyên nhân của cả mảng đen lẫn mảng trống
Đây là chỗ hỏng nhiều nhất, và nó gây ra hai triệu chứng trái ngược nhau mà người dùng tưởng là hai lỗi khác nhau.
Cùng một mẫu ANSI31 trên ba ô vuông như nhau, chỉ khác tỷ lệ:
| Tỷ lệ | Khoảng cách vạch | Kết quả |
|---|---|---|
1 | 3,175 đơn vị | Mảng đen kịt — các vạch chồng lên nhau |
40 | 127 đơn vị | Đọc được, đây là giá trị dùng được |
400 | 1270 đơn vị | Gần như trống — một nét của mẫu dài hơn cả vùng tô |
Quy tắc: tô ra đen kịt nghĩa là tỷ lệ quá nhỏ; tô xong không thấy gì nghĩa là tỷ lệ quá lớn. Cả hai đều sửa bằng ô Scale, không phải đổi mẫu.
Góc xoay là ô thứ hai. Cần nhớ rằng góc khai cộng thêm vào góc có sẵn của mẫu: ANSI31 vốn nghiêng 45 độ, khai thêm 45 nữa thành 90, tức vạch dựng đứng.
Gốc mẫu hatch: ô thứ tư ít ai để ý
Ba ô trên quyết định mẫu trông ra sao. Ô thứ tư quyết định mẫu bắt đầu từ đâu, và nó chỉ lộ ra khi tô gạch lát hay tô tường xây.
Mẫu tô không dán vào miền được tô. Nó là một tấm lưới vô tận trải khắp bản vẽ, và lệnh tô chỉ cắt lấy phần lưới nằm trong miền. Điểm neo của tấm lưới ấy là gốc mẫu tô, bản vẽ mới đặt tại 0,0, đọc bằng biến HPORIGIN.
Hệ quả: tô một ô gạch 600 nhân 600 ở chỗ bất kỳ thì viên gạch đầu tiên gần như chắc chắn bị cắt dở, vì mép ô không rơi đúng vào mắt lưới.
Lựa chọn Origin có ba cách:
| Cách | Việc |
|---|---|
| Use current origin | Giữ gốc đang có. Ngầm định |
| Set new origin | Chỉ một điểm làm gốc mới. Lệnh hỏi tiếp Store as default origin? |
| Default to boundary extents | Lấy một góc hoặc tâm hộp bao của miền làm gốc. Tiện khi miền là hình chữ nhật |
Câu hỏi Store as default origin nên để No. Trả lời Yes là đổi gốc cho cả bản vẽ, nên những mảng tô làm sau ở chỗ khác lại lệch. Gốc là việc của từng mảng tô, không phải của bản vẽ.
Với gạch lát nền, hãy đặt gốc tại một đỉnh của phòng rồi kiểm xem viên cắt rơi vào đâu. Người thi công cần biết hàng gạch bắt đầu từ mép nào. Đây là chỗ mảng tô thôi làm nền trang trí mà thành thông tin thi công.
Ba chế độ đảo và khe hở biên
Đảo là nét kín nằm trong vùng tô — cột trong phòng, lỗ thang trong sàn. Phần mềm xử lý theo ba chế độ.
Bản 2027 vừa cài để chế độ Outer, và với hồ sơ nhà đó là chế độ đúng: tô sàn thì cột và lỗ thang được chừa ra.
Khe hở là chuyện thứ hai. Vùng vẽ bốn nét mà một nét ngắn hụt vài đơn vị thì bấm vào trong sẽ nhận:
Valid hatch boundary not found.
Ô Gap tolerance, tức biến HPGAPTOL, cho phép bỏ qua khe nhỏ hơn con số khai. Ngầm định là 0, không tha khe nào. Đặt 10 rồi gọi lại là tô được như thể hình đã kín. Chi tiết ở trang HPGAPTOL (System Variable).
Một bẫy nữa trên mặt bằng thật: trục cột chạy đúng giữa tim tường nên lớp tường bị trục chia đôi. Bấm đúng lên trục thì máy từ chối với Point is directly on an object. Cách gọn nhất là tắt lớp trục trước khi tô, cả bề dày tường thành một vùng.
Associative: mảng tô bám theo biên
Ô Associative bật sẵn, biến HPASSOC bằng 1, và nên để nguyên. Mảng tô khi ấy bám theo biên: sửa biên thì mảng tô đổi theo.
Đo được ngay: kéo tường phải ra thêm 600 thì mảng tô tự nới, và ô Area trong bảng Properties đổi từ 2 240 000 thành 2 480 000 — đúng bằng phần tường dài thêm.
Sửa mảng tô đã có thì gõ HATCHEDIT, tắt là HE, hoặc bấm đúp vào mảng tô. Bảng Properties mở bằng Ctrl và 1 sửa được từng con số mà không cần gọi lệnh, và cho đọc luôn diện tích. Các lựa chọn sửa, hatch liên kết và cách tách một mảng tô chung có ở bài sửa hatch trong CAD.
Nút Inherit Properties là công cụ tiết kiệm thời gian nhất: bấm vào đó rồi bấm vào một mảng tô có sẵn là lấy nguyên mẫu, tỷ lệ và góc của nó.
Khi 83 mẫu có sẵn vẫn chưa đủ
Trước khi đi tải bộ nào, hãy gõ -HATCH, gõ P, rồi gõ dấu hỏi và Enter: phần mềm liệt kê toàn bộ mẫu đang có kèm mô tả. Nhiều trường hợp mẫu cần tìm đã nằm sẵn ở đó.
Vẫn thiếu thì mới tải thêm tệp .pat. Đây là chỗ nhiều người tải về rồi không dùng được, vì mỗi mẫu tuỳ biến phải nằm trong một tệp riêng đặt đúng tên mẫu. Bộ 12 mẫu vật liệu của Viện, đóng gói sẵn theo đúng cách ấy, cùng phép đo chứng minh vì sao tệp gộp không chạy, nằm ở bài thư viện hatch CAD.
Lấy diện tích từ vùng đã tô
Mảng tô không chỉ để nhìn. Chọn mảng tô rồi mở bảng Properties là đọc được ô Area, và con số ấy đã trừ sẵn các đảo bên trong — chính xác hơn đo tay.
Có ba cách đọc diện tích: bảng Properties cho một vùng, lệnh LIST in ra kèm chu vi và toạ độ đỉnh, lệnh AREA cộng trừ nhiều vùng bằng hai lựa chọn Add area và Subtract area.
Một chỗ sai số hay xuất hiện trong bảng thống kê: diện tích đọc ra tính bằng đơn vị bản vẽ bình phương. Bản vẽ theo milimét thì một mét vuông bằng một triệu đơn vị, phải chia cho một triệu mới ra mét vuông.
Quy trình lập bảng diện tích cho hồ sơ nhà:
- Dựng biên từng phòng bằng
BOUNDARY, bấm một điểm giữa phòng. Đặt các biên lên một lớp riêng và tắt lớp ấy khi in. - Chọn từng biên, đọc ô Area trong bảng Properties.
- Chia cho một triệu để ra mét vuông.
- Ghi vào bảng thống kê.
- Kiểm chéo: tổng diện tích các phòng cộng diện tích tường phải bằng diện tích phủ bì. Lệch quá vài phần trăm nghĩa là có phòng bị sót hoặc biên dựng chồng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Lệnh hatch trong CAD gõ tắt là gì?
Gõ H rồi Enter. Bản dòng lệnh là -HATCH, hỏi từng bước mẫu, tỷ lệ, góc rồi mới tới điểm bấm.
Vì sao tô ra một mảng đen kịt?
Tỷ lệ quá nhỏ nên các vạch chồng lên nhau. Tăng ô Scale lên, đừng đổi mẫu.
Vì sao tô xong không thấy gì?
Ngược lại: tỷ lệ quá lớn, một nét của mẫu dài hơn cả vùng tô. Giảm ô Scale.
Bấm vào mà máy báo không tìm được biên?
Biên hở. Đặt biến HPGAPTOL bằng 10 rồi tô lại, hoặc dựng lại biên bằng lệnh BOUNDARY.
Tải thư viện hatch về mà không dùng được?
Kiểm bốn điều kiện: tên mẫu dưới 31 ký tự, có dòng trống cuối tệp, tệp nằm trong Support File Search Path, và tên tệp trùng tên mẫu. Gọn nhất là chép mẫu vào thẳng acadiso.pat.
Bài viết liên quan
- AutoCAD là gì — cẩm nang cho người làm xây dựng, ba bản và cách học
- Bắt điểm trong CAD — vì sao mặc định không bắt được điểm trên hatch
- Lệnh ZOOM trong CAD — phóng to thu nhỏ và ba việc hay bị nhầm
- Ký hiệu bản vẽ xây dựng — bộ quy ước thể hiện trên hồ sơ