Bản vẽ nào cũng có lúc cần cắt lìa một cấu kiện dài, và chỗ cắt ấy phải là một nét lượn sóng. Nhiều người vẽ bằng SPLINE rồi rê chuột cho tới khi trông tạm được, hôm sau vẽ lại thì ra một hình khác. Vẽ đường lượn sóng trong CAD có bốn cách khác hẳn nhau, và chỉ hai trong số đó cho kết quả lặp lại được.
Bài này dựng cả bốn trên cùng một bản vẽ rồi so từng cái. Muốn học trọn phần trình bày bản vẽ theo tiêu chuẩn, Viện có khoá AutoCAD cho ngành xây dựng.
Nét lượn sóng trong bản vẽ là nét gì
Trước khi bàn cách vẽ thì phải rõ nó dùng để làm gì, vì mỗi công dụng đòi một hình khác.
Trong bản vẽ kỹ thuật, nét lượn sóng là nét liền mảnh dùng làm ranh giới của phần hình bị cắt bỏ. Cấu kiện dài quá khổ giấy thì cắt lìa ở giữa, hai đầu nối bằng hai nét lượn sóng. Nét này còn dùng làm ranh giới giữa phần hình chiếu và phần hình cắt cục bộ.
Vì là nét liền mảnh, bề rộng của nó khoảng một nửa nét bao thấy. Nó không phải nét trang trí, nên hình dạng cần đều và giống nhau ở mọi chỗ trong cùng một bộ bản vẽ.
Đây chính là lý do cách rê chuột không ổn. Bảng ký hiệu đầy đủ của bản vẽ xây dựng nằm ở bài ký hiệu bản vẽ xây dựng.
Không có lệnh riêng, nhưng có bốn đường đi
Điều đầu tiên cần nói thẳng. Không có lệnh vẽ đường lượn sóng trong cad theo nghĩa một lệnh chuyên dụng gõ vào là ra sóng, giống như CIRCLE ra đường tròn.
Nhưng có bốn đường đi khác nhau, mỗi cái mạnh ở một chỗ.
| Cách | Hình ra sao | Lặp lại được không |
|---|---|---|
SPLINE qua các điểm so le | Sóng mềm, hơi vồng ra ngoài điểm đặt | Được, nếu nhập toạ độ |
| Đa tuyến với bulge ±1 | Mỗi nhịp là nửa đường tròn chính xác | Được hoàn toàn |
Kiểu nét BATTING | Chuỗi vòng cuộn chạy suốt nét | Được, theo tỉ lệ |
Lệnh BREAKLINE | Nét thẳng có ký hiệu ngắt ở giữa | Được hoàn toàn |
Cách vẽ đường lượn sóng trong CAD bằng SPLINE
Đây là cách mọi người biết, và cũng là cách duy nhất các trang khác nhắc tới.
Gõ SPL, rồi chỉ lần lượt các điểm nằm so le hai bên một đường tim tưởng tượng. Điểm cách nhau đều thì sóng đều. Nhấn Enter hai lần để kết thúc.
Có một chi tiết ít ai để ý. Spline kiểu Fit vồng ra ngoài các điểm bạn đặt. Đặt các điểm lệch tim 50 đơn vị về hai phía, tức cách nhau 100, thì đường cong thực tế cao 102 đơn vị. Phần vồng thêm 2 đơn vị ấy không đáng kể với nét cắt lìa, nhưng sẽ thành vấn đề nếu bạn cần đường cong chạm đúng một mốc. Cơ chế Fit và CV nằm ở bài lệnh spline trong CAD.
Nhược điểm thật của cách này là chỉ chuột thì không lặp lại được. Muốn lặp lại thì phải gõ toạ độ, mà gõ mười một cặp toạ độ cho một nét cắt lìa thì không ai làm hai lần.
Đa tuyến bulge ±1: sóng đều tuyệt đối
Cách này ít người biết nhưng cho kết quả sạch nhất, vì nó không dựa vào tay mà dựa vào hình học.
Một đa tuyến có thể cong từng đoạn. Độ cong ấy gọi là bulge, và giá trị 1 nghĩa là đoạn đó thành đúng một nửa đường tròn. Cho các đoạn xen kẽ bulge +1 rồi −1, ta được một chuỗi nửa đường tròn lật ngược nhau, tức một sóng hoàn hảo.
Con số chứng minh nó chính xác. Một đa tuyến mười đoạn, mỗi đoạn dây cung 100, dài đúng 1.570,80 đơn vị trên quãng thẳng 1.000. Tỉ số 1,5708 chính là π/2, đúng bằng tỉ số giữa nửa chu vi và đường kính. Chiều cao sóng đúng 100, không thừa không thiếu.
Làm bằng tay thì gõ PL, chọn Arc, rồi cứ mỗi nhịp lại chọn Second pt hoặc đổi chiều cong. Nhanh hơn nhiều là viết một đoạn LISP nhỏ nhận hai đầu và số nhịp rồi tự sinh. Bộ công cụ của Viện nằm ở bài thư viện LISP cho CAD.
Lệnh BREAKLINE trong CAD: có sẵn mà ít người biết
Đây là chỗ các trang tiếng Việt bỏ trống hoàn toàn, dù công cụ này nằm sẵn trong máy bạn.
AutoCAD có sẵn bộ Express Tools, trong đó có lệnh dành riêng cho việc này. Tài liệu Autodesk mô tả lệnh breakline trong cad rất gọn: "Creates a breakline, a polyline that includes the breakline symbol." Nghĩa là nó sinh ra một đa tuyến đã gắn sẵn ký hiệu ngắt, chứ không phải chèn một block rời.
Cách dùng mất ba lần bấm. Gõ BREAKLINE, chỉ điểm đầu, chỉ điểm cuối, rồi nhấn Enter để đặt ký hiệu vào giữa. Muốn ký hiệu lệch đi thì chỉ điểm thứ ba thay vì nhấn Enter.
Cỡ ký hiệu không đặt trực tiếp mà đi theo biến DIMSCALE. Tài liệu BREAKLINE của Autodesk ghi rõ: "The current setting of the DIMSCALE System Variable controls the ultimate size of the breakline elements." Bản vẽ in 1:100 để DIMSCALE 100 thì ký hiệu ra vừa mắt ngay.
Lệnh có ba lựa chọn ở dòng nhắc đầu là Block, Size và Extension. Size nhân thêm vào cỡ, còn Extension là đoạn nét thò ra ngoài hai điểm bạn chỉ, hệt như DIMEXE của đường kích thước.
Đổi ký hiệu của BREAKLINE thành nét lượn sóng của bạn
Đây là phần đáng giá nhất của lệnh này, và cũng là phần gần như không ai viết.
Ký hiệu mặc định của BREAKLINE là một nét zíc zắc, không phải sóng. Nhiều người thấy vậy là bỏ lệnh, trong khi ký hiệu ấy thay được. Tệp ký hiệu mặc định là brkline.dwg nằm trong thư mục Express của AutoCAD, và bên trong nó chỉ vỏn vẹn ba đối tượng: một đa tuyến vẽ hình zíc zắc, cộng hai điểm.
Hai điểm ấy mới là mấu chốt. Chúng nằm trên lớp DEFPOINTS, cách nhau đúng 1,000000 đơn vị, và AutoCAD dùng chúng để gióng ký hiệu vào nét cùng để tính cỡ. Muốn dùng ký hiệu riêng thì block của bạn phải có đủ hai điểm ấy, cũng trên lớp DEFPOINTS.
Cỡ cuối cùng của ký hiệu theo đúng công thức A × S × D ghi trong tệp lệnh, với A là khoảng cách hai điểm trong block, S là giá trị Size và D là DIMSCALE. Block mặc định có A bằng 1, nên đặt Size 0,5 và DIMSCALE 48 thì khoảng cách hai điểm ngoài bản vẽ thành 24.
Vậy quy trình để có một cách vẽ đường break line đúng kiểu nhà mình gồm ba bước. Vẽ ký hiệu sóng bạn muốn, đặt thêm hai điểm trên lớp DEFPOINTS cách nhau 1 đơn vị, rồi gõ BREAKLINE và chọn Block để trỏ sang block mới.
Kiểu nét BATTING: sóng chạy suốt chiều dài
Cách thứ tư không vẽ hình mà đổi kiểu nét, nên một nét thẳng bình thường cũng hoá thành sóng.
Tệp acad.lin của bản 2027 có 45 kiểu nét. Trong đó chỉ hai kiểu cho hình dạng lượn: BATTING là chuỗi vòng cuộn, còn ZIGZAG là răng cưa. BATTING vốn sinh ra để vẽ lớp cách nhiệt, nhưng dùng làm nét sóng trang trí cũng được.
Điểm phải biết là bước sóng nhỏ tới mức không nhìn thấy nếu để nguyên. Một chu kỳ BATTING chỉ dài 0,4001 đơn vị bản vẽ ở LTSCALE bằng 1, còn ZIGZAG là 0,8001. Bản vẽ milimét mà để LTSCALE 1 thì nét trông y hệt nét liền.
Từ đó tính ra ngay giá trị cần đặt. Muốn bước sóng 80 mm thì LTSCALE phải là 80 chia 0,4001, tức khoảng 200. Muốn 40 mm thì đặt 100. Cách chọn LTSCALE cho cả bản vẽ nằm ở bài lệnh LTS trong CAD.
Còn một bẫy nữa khi gán kiểu nét này cho đa tuyến nhiều đoạn. Biến PLINEGEN mặc định bằng 0, và ở giá trị ấy mẫu nét bắt đầu lại ở mỗi đỉnh, nên sóng bị gãy khúc tại các góc. Đặt PLINEGEN về 1 trước khi vẽ thì đa tuyến mới sinh ra sẽ cho mẫu chạy liền một mạch.
Cách vẽ nét lượn sóng trong AutoCAD: chọn cách nào
Bốn cách không thay thế nhau. Mỗi cách hợp với một việc.
| Việc cần làm | Nên dùng |
|---|---|
| Cắt lìa một cấu kiện, làm thường xuyên | BREAKLINE với block ký hiệu riêng |
| Ranh giới hình cắt cục bộ, hình tự do | SPLINE |
| Sóng đều tuyệt đối, cần đo được | Đa tuyến bulge ±1 |
| Ký hiệu lớp cách nhiệt, nét trang trí dài | Kiểu nét BATTING |
Nếu phải chọn một cách duy nhất để vẽ nét lượn sóng trong cad cho cả phòng dùng chung, hãy chọn BREAKLINE kèm block riêng. Lý do là nó cho hình giống hệt nhau ở mọi bản vẽ, cỡ tự đi theo DIMSCALE, và người mới chỉ cần nhớ một tên lệnh.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Hay nghe | Bản 2027 thực sự làm gì |
|---|---|
| AutoCAD không có gì cho nét cắt lìa | Có lệnh BREAKLINE sẵn trong Express Tools |
BREAKLINE chèn một block vào bản vẽ | Nó sinh ra một đa tuyến đã gắn ký hiệu |
Gán kiểu nét BATTING là thấy sóng ngay | Chu kỳ chỉ 0,4001 đơn vị, chưa tăng LTSCALE thì trông như nét liền |
Câu hỏi thường gặp
Vẽ đường lượn sóng trong CAD bằng lệnh nào là nhanh nhất?
BREAKLINE của Express Tools, vì chỉ cần chỉ hai điểm rồi nhấn Enter. Ký hiệu mặc định là zíc zắc, muốn thành sóng thì thay block.
Làm sao cho hai nét lượn sóng giống hệt nhau?
Đừng vẽ tay. Dùng BREAKLINE với cùng một block, hoặc đa tuyến bulge ±1 với cùng chiều dài dây cung.
Bulge bằng bao nhiêu thì ra nửa đường tròn?
Bằng 1. Kiểm lại bằng chiều dài: chuỗi nửa đường tròn dài gấp π/2 lần quãng thẳng, tức 1.570,80 trên 1.000.
Gán kiểu nét BATTING rồi mà nét vẫn thẳng?
LTSCALE còn quá nhỏ. Một chu kỳ chỉ dài 0,4001 đơn vị ở LTSCALE 1, nên bản vẽ milimét phải đặt khoảng 100 đến 200.
Sóng bị gãy khúc ở các góc của đa tuyến?
Đặt PLINEGEN về 1 rồi vẽ lại. Với giá trị 0 thì mẫu nét bắt đầu lại ở từng đỉnh.
Block ký hiệu riêng cần điều kiện gì?
Phải có hai điểm nằm trên lớp DEFPOINTS. AutoCAD dùng chúng để gióng và tính cỡ ký hiệu, thiếu là lệnh không nhận.