Cách tạo family trong Revit không khó ở thao tác. Nó khó ở ba chỗ mà phần lớn hướng dẫn bỏ qua: chọn đúng bộ tệp mẫu, dựng hình sao cho cấu kiện biến dạng đúng khi đổi kích thước, và khai tham số đúng loại ngay từ đầu.
Bài này đi trọn quy trình theo Chương 11 giáo trình Ứng dụng Autodesk Revit 2027 trong triển khai kiến trúc của Viện Tin học Xây dựng. Mọi thao tác và hình chụp lấy trực tiếp trên Revit 2027, giao diện tiếng Anh.
Nếu bạn chưa rõ family là gì và vì sao nó quyết định chất lượng mô hình, đọc trước bài Family trong Revit là gì. Còn muốn học có người sửa bài thì xem khóa Tạo Family trong Revit.
Ba nhóm thư viện cấu kiện, và nhóm nào mới dựng lại được
Trước khi bấm nút nào, phải biết mình đang định làm loại nào. Revit có ba nhóm, và chỉ một nhóm dùng lại được cho dự án khác.
- Nhóm có sẵn trong phần mềm. Tường, sàn, mái, trần, cầu thang, lan can. Không có tệp rời để nạp, chỉ sửa được bằng cách nhân bản kiểu rồi đổi thông số.
- Nhóm nạp từ tệp ngoài, đuôi
.rfa. Cửa, cửa sổ, nội thất, thiết bị vệ sinh. Đây là nhóm bài này hướng dẫn dựng, và cũng là nhóm duy nhất mang sang dự án khác được. - Nhóm dựng tại chỗ. Dùng cho hình dạng riêng chỉ xuất hiện ở một công trình. Không mang đi đâu được, và làm tệp nặng lên rất nhanh: mỗi khối dựng tại chỗ là một family riêng trong tệp, kể cả khi mười khối giống hệt nhau.
Quy tắc chọn gọn lại: thứ gì sẽ dùng lại thì dựng thành tệp .rfa riêng, thứ gì chỉ có một lần trong đời dự án này thì dựng tại chỗ. Phần còn lại của bài là cách tạo family trong Revit cho nhóm thứ hai, tức tệp .rfa dùng lại được.
Tên lệnh giữ nguyên tiếng Anh như phần mềm hiển thị, đối chiếu được ở trang trợ giúp Revit.
Bẫy lớn nhất nằm ở hộp thoại đầu tiên
Vào File › New › Family, Revit mở hộp chọn tệp mẫu — chỗ nhiều người làm sai suốt nhiều tháng mà không biết.
Trên bản 2027, hộp này mở sẵn thư mục English-Imperial — bộ mẫu hệ inch. Tên tệp bên trong không có tiền tố nào nên nhìn qua không nhận ra.
Bộ mẫu hệ mét nằm ở thư mục English ngay cạnh. Đường dẫn đầy đủ trên máy đo là C:\ProgramData\Autodesk\RVT 2027\Family Templates\English. Dấu hiệu nhận biết là tiền tố Metric: Metric Baluster.rft, Metric Casework.rft, Metric Generic Model.rft.
Dựng bằng mẫu hệ inch rồi nạp vào dự án hệ mét thì vẫn chạy, nhưng mọi con số tròn thành số lẻ. Kiểm thư mục trước khi bấm Open mất hai giây và tiết kiệm hàng giờ.
Đặt cho xong: vào Options › File Locations › Places, thêm đường dẫn tới thư mục English, từ đó hộp New Family mở đúng chỗ.
Năm bước để cấu kiện biến dạng đúng
Đây là nguyên tắc quan trọng nhất của việc làm thư viện, và cũng là chỗ phân biệt người làm cẩn thận với người làm ẩu.
Cấu kiện có tham số phải biến dạng đúng khi đổi con số. Muốn vậy, hình khối phải bám vào bộ khung mặt phẳng tham chiếu, còn tham số điều khiển bộ khung ấy. Hình bám vào cạnh khối sẽ không đi theo.
Bước năm không được bỏ: cấu kiện chưa thử mà đem dùng thì tới lúc đổi kích thước sẽ vỡ hình, và lúc ấy đang giữa dự án nên sửa rất tốn.
Dựng hình ở bước bốn dùng năm công cụ trên panel Forms. Extrusion kéo hình phẳng theo phương vuông góc và là công cụ dùng nhiều nhất. Blend nối hai hình ở hai cao độ, Revolve xoay hình quanh một trục. Sweep quét tiết diện dọc đường dẫn, dùng cho phào chỉ và tay vịn, còn Swept Blend quét tiết diện thay đổi dần. Cả năm đều cần một hình phẳng khép kín trên một mặt phẳng làm việc.
Khai tham số: chọn kiểu hay cá thể
Panel Properties có hai nút: Family Category and Parameters đổi nhóm đối tượng của cả tệp, và Family Types là cửa vào toàn bộ hệ tham số.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Ô Type name | Tên kiểu. Trống khi Family chưa có kiểu nào. Ba nút nhỏ bên phải để tạo mới, đổi tên và xóa kiểu |
| 2 | Bảng bốn cột | Parameter là tên tham số, Value là trị số, Formula là công thức, Lock là khóa |
| 3 | Dãy nút thêm tham số | Nút thứ hai là New Parameter, mở hộp khai tham số mới |
Bấm New Parameter mở hộp khai tham số, nơi có hai lựa chọn quyết định.
Bảng trên có một dòng đáng nhớ: Family parameter không hiện được ở bảng thống kê lẫn ở nhãn. Đây là lý do nhiều người dựng xong cấu kiện rồi mới phát hiện không thống kê được.
Tên tham số nên đặt bằng chữ không dấu, ngắn, ví dụ Chieu_rong — tên có dấu vẫn chạy nhưng gây rắc rối khi viết công thức.
Công thức và cấu kiện lồng nhau
Cột Formula trong hộp Family Types cho phép một tham số tính ra từ tham số khác.
| Nhóm | Dùng được gì |
|---|---|
| Phép tính | Cộng, trừ, nhân, chia, lũy thừa. Viết như trong toán: Chieu_rong / 2 |
| Hàm điều kiện | if với ba phần — điều kiện, giá trị đúng, giá trị sai. Ví dụ if(Chieu_rong > 1200 mm, 3, 2) cho số cánh tủ |
| Hàm toán | sqrt, abs, round, roundup, rounddown và các hàm lượng giác |
Ba quy tắc phải nhớ: tên tham số phân biệt chữ hoa chữ thường; đơn vị phải cùng loại ở hai vế; và tham số đã bị công thức điều khiển thì không gõ trị số vào được nữa. Về đơn vị, khi so sánh một tham số Length với một con số thì ghi kèm mm như ví dụ trên — Revit có thể từ chối con số trần với thông báo Inconsistent units.
Viết công thức cho quan hệ hình học chắc chắn, ví dụ tay nắm luôn giữa cánh tủ. Đừng viết cho quan hệ có thể đổi — công thức sai làm cấu kiện cứng nhắc hơn là hữu ích.
Cấu kiện lồng nhau. Một tệp family nạp được một tệp family khác vào bên trong. Cái bị nạp gọi là cấu kiện lồng, và cách này tránh phải vẽ lại những thứ đã có.
Ví dụ điển hình là bộ tủ bếp: tay nắm dựng một lần thành tệp riêng rồi nạp vào tệp tủ, đổi một chỗ là mọi tủ đổi theo.
- Dựng và lưu tệp cấu kiện con trước, ví dụ tay nắm.
- Mở tệp cấu kiện cha, dùng Load Family nạp tệp con vào.
- Đặt cấu kiện con vào vị trí bằng lệnh Component, khóa vào mặt phẳng tham chiếu.
- Chọn cấu kiện con rồi bấm nút ô vuông nhỏ bên cạnh tham số, gán tham số đó vào một tham số của cấu kiện cha.
Bước bốn gọi là truyền tham số ra ngoài. Không làm bước này thì cấu kiện con giữ nguyên kích thước dù cấu kiện cha đổi, và đó là lỗi hay gặp nhất khi lồng cấu kiện.
Làm thử: dựng một khối hộp có tham số
Đây là bài thực hành số 21 của chương, rút gọn, chia thành bốn chặng. Mỗi chặng kèm ảnh chụp đúng hộp thoại bạn sẽ thấy trên màn hình.
Chặng 1 — mở tệp mẫu đúng hệ đơn vị (bước 1)
Vào File › New › Family. Menu New có năm mục; mục cần dùng là Family, còn Title Block và Annotation Symbol dành cho khung tên và ký hiệu chú thích.
Hộp chọn tệp mẫu mở ra ở thư mục English-Imperial. Chuyển sang thư mục English rồi chọn Metric Generic Model.rft.
Chặng 2 — dựng khung và gán tham số (bước 2 và 3)
Ở tab Create, dùng Reference Plane vẽ bốn mặt phẳng tạo thành hình chữ nhật quanh gốc tọa độ. Dùng Dimension ghi kích thước giữa hai cặp mặt phẳng đối diện, chọn từng đường kích thước rồi mở ô Label trên thanh Options, chọn Add parameter để gán nhãn Chieu_rong và Chieu_sau.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Parameter Type | Family parameter dùng trong tệp Family, không hiện được ở bảng thống kê và ở nhãn. Shared parameter dùng chung nhiều tệp và hiện được ở cả hai chỗ |
| 2 | Parameter Data | Name là tên; Discipline là bộ môn; Data Type là kiểu dữ liệu; Group parameter under là nhóm mà tham số sẽ nằm vào |
| 3 | Type và Instance | Hai nút chọn quyết định tham số thuộc kiểu hay thuộc cá thể. Đây là lựa chọn quan trọng nhất của cả hộp |
Với bài thực hành này: để Family parameter, Discipline Common, Data Type Length, và chọn Type.
Chặng 3 — dựng khối và khóa cạnh (bước 4)
Năm công cụ tạo hình nằm ở panel Forms của tab Create.
Bấm Extrusion. Ribbon đổi sang chế độ vẽ biên, trong đó có ô Depth là chiều cao khối sẽ kéo ra.
Vẽ một hình chữ nhật bám đúng bốn mặt phẳng vừa dựng. Khi con trỏ chạm mặt phẳng, một biểu tượng ổ khóa hiện ra — bấm vào để khóa cạnh đó. Khóa đủ bốn cạnh rồi bấm dấu tích xanh.
Chặng 4 — thêm công thức, thử biến dạng và nạp (bước 5)
Mở Family Types, tạo tham số Chieu_cao kiểu Length thuộc Type, rồi gán nó vào ô Extrusion End của khối. Tạo thêm tham số So_canh kiểu Integer với công thức if(Chieu_rong > 1200 mm, 3, 2).
Thử biến dạng: đổi Chieu_rong lần lượt thành 800, 1200 và 1600, xem hình có đi theo và So_canh có đổi đúng không. Tạo ba kiểu tên 800, 1200 và 1600 bằng nút tạo kiểu bên cạnh ô Type name.
Lưu tệp với tên không dấu, bấm Load into Project and Close, rồi trong dự án đặt cấu kiện bằng lệnh Component và đổi qua lại ba kiểu để kiểm tra.
Nếu hình không đi theo khi thử biến dạng, gần như chắc chắn một cạnh chưa khóa vào mặt phẳng: chọn khối, bấm Edit Extrusion và kiểm tra từng ổ khóa.
Nạp vào dự án và xử lý khi trùng tên
Dựng xong thì nạp bằng một trong hai nút của panel Family Editor. Load into Project nạp rồi giữ tệp family mở, dùng khi còn sửa tiếp. Load into Project and Close nạp rồi đóng, dùng khi đã xong.
Nếu dự án đã có một family cùng tên, Revit hỏi cách xử lý. Ba lựa chọn, và chọn sai thì hỏng hàng loạt.
| Lựa chọn | Hậu quả |
|---|---|
| Overwrite the existing version | Ghi đè family cũ, mọi cá thể đang dùng cập nhật theo bản mới. Đây là cách sửa hàng loạt |
| Overwrite the existing version and its parameter values | Ghi đè cả trị số tham số của từng cá thể — các chỉnh sửa riêng của từng cái sẽ mất |
| Cancel | Không nạp. Chọn khi nhận ra mình đang nạp nhầm phiên bản cũ |
Bốn quy tắc tổ chức thư viện: chia thư mục theo nhóm đối tượng; đặt tên tệp dạng nhóm–mô tả–kích thước, ví dụ CUA-DI-1C-900x2200.rfa; không dùng dấu tiếng Việt; giữ một tệp dự án mẫu chứa sẵn family hay dùng.
Lỗi thường gặp khi dựng family
- Cấu kiện vỡ hình khi đổi kích thước. Hình đã bám vào cạnh khối chứ không bám vào mặt phẳng tham chiếu. Phải dựng lại theo năm bước ở trên, không vá được.
- Nút Component mờ đi, không đặt được cấu kiện. Còn một lệnh vẽ biên đang chạy dở, ví dụ lệnh Ramp chưa bấm hoàn thành.
- Tham số không hiện trong bảng thống kê hoặc trên nhãn. Đang là Family parameter, phải khai lại thành Shared parameter.
- Nạp vào dự án nhưng cấu kiện con không đổi kích thước theo. Chưa truyền tham số ra ngoài ở bước bốn của phần lồng cấu kiện.
- Mọi con số thành số lẻ khó đọc. Đã dựng bằng tệp mẫu hệ inch. Kiểm tra lại thư mục mẫu.
- Lệnh Model Text mờ đi. Chữ nổi cần một mặt phẳng làm việc đứng, nên phải mở mặt đứng hoặc đặt mặt phẳng làm việc trước.
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng tệp mẫu nào khi chưa biết cấu kiện thuộc nhóm nào?
Metric Generic Model.rft chạy được cho hầu hết trường hợp. Nhưng khi đã biết nhóm thì chọn đúng nhóm, vì nhóm đối tượng quyết định cấu kiện hiện ở đâu và thống kê vào bảng nào. Một bồn hoa nên là Planting chứ không nên là Generic Models cho tiện.
Vì sao cấu kiện nạp vào dự án lại không xoay được theo tường?
Cấu kiện dựng từ tệp mẫu không cần chủ thể thì không bám tường. Muốn bám tường phải dựng từ tệp mẫu có chữ wall based, và điều này phải quyết từ lúc chọn mẫu chứ không đổi được sau.
Tham số kiểu và tham số cá thể, chọn sai có sửa được không?
Sửa được trong hộp Family Types, nhưng đổi loại tham số có thể làm mất trị số đã đặt ở các cá thể trong dự án. Nên quyết đúng từ đầu.
Family dựng trên Revit 2027 có mở được bằng bản cũ hơn không?
Không. Revit không mở ngược tệp của bản mới hơn. Nếu phải giao cho bên dùng bản cũ, phải dựng lại trên đúng bản đó.
Vì sao không nên dùng hình rỗng để sửa hình đặc vẽ sai?
Sửa thẳng hình đặc bao giờ cũng gọn hơn. Hình rỗng chỉ dành cho chỗ khoét thật, ví dụ lỗ luồn ống.
Dựng family mất bao lâu thì thạo?
Dựng được một cấu kiện đơn giản có tham số thì mất một buổi. Dựng được cấu kiện lồng nhau, có công thức và biến dạng ổn định thì cần vài tuần làm thật, vì phần khó không nằm ở lệnh mà ở cách đặt bộ khung.
Bài viết liên quan
- Family trong Revit là gì? Vì sao thư viện Family quyết định chất lượng mô hình
- Revit: cẩm nang đầy đủ về phần mềm BIM của Autodesk
- Lộ trình học Revit cho người mới: học gì trước, mất bao lâu
- Nên học Revit Architecture hay Structure, hay MEP?
- Revit API là gì? Kỹ sư không chuyên lập trình có học được không