Hai người cùng học Revit, cùng nhận một bộ bản vẽ. Người thứ nhất dựng xong mô hình và xuất được bảng thống kê. Người thứ hai dựng lâu hơn hẳn, mà bảng thống kê vẫn thiếu.
Khác biệt hiếm khi nằm ở tốc độ bấm chuột. Nó nằm ở chỗ người thứ nhất có sẵn bộ thư viện phù hợp, và biết tạo thứ còn thiếu. Vì vậy câu hỏi Family trong Revit là gì quan trọng hơn vẻ ngoài của nó.
Bài này giải thích Family bằng ví dụ thay vì định nghĩa. Sau đó là ba loại Family và khi nào dùng loại nào. Rồi tới chuyện vì sao công ty cần thư viện riêng, tạo Family có khó không, và năm lỗi hay gặp khi tải Family trên mạng.
Family, Type và Instance qua một cái cửa
Trong Revit, mọi thứ bạn đặt vào mô hình đều thuộc về một Family. Tường, cửa, cột, dầm, bàn ghế, đèn, ống — tất cả. Family là cái khuôn định nghĩa một nhóm đối tượng giống nhau về hình dáng và cách hoạt động, chỉ khác nhau ở vài thông số.
Lấy cửa đi một cánh làm ví dụ.
Family là cái khuôn "cửa đi một cánh". Nó định nghĩa cửa gồm khung, cánh và tay nắm. Nó quy định cửa cắt lỗ trên tường thế nào. Nó cũng quy định những thông số nào được phép thay đổi: rộng, cao, vật liệu.
Type là một bộ thông số cụ thể của cái khuôn đó. "Cửa 900×2200 gỗ" là một Type. "Cửa 800×2100 nhôm kính" là một Type khác. Cùng một Family sinh ra được nhiều Type.
Instance là từng cái cửa thật nằm trong mô hình. Cửa phòng 201, cửa phòng 202, cửa phòng 203. Chúng cùng một Type, nhưng mỗi cái có vị trí riêng, hướng mở riêng và cao độ đặt riêng.
Cấu trúc ba tầng này dẫn tới ba hệ quả rất thực tế.
Sửa một thông số ở Type thì mọi Instance của Type đó đổi theo. Đổi vật liệu cánh cửa một lần, bốn mươi cái cửa trong mô hình cập nhật luôn.
Bảng thống kê được sinh ra từ Family và Type. Family đúng thì thống kê đúng. Còn nếu cái cửa được "vẽ" bằng mấy nét thẳng thì nó không phải cửa, và không có bảng nào đếm được nó.
Dựng mô hình, nói cho cùng, là chọn Family, chọn Type rồi đặt Instance. Có sẵn Family đúng thì việc dựng rất nhanh. Không có thì phải tạo mới, hoặc dùng tạm cái gần giống rồi gánh hậu quả ở bản vẽ và bảng thống kê.
Đó là lý do bài Lộ trình học Revit cho người mới xếp Family vào giai đoạn ba, và cũng là lý do Viện tách khóa Tạo Family ra riêng. Family là thứ phân biệt người biết dùng Revit với người làm được việc bằng Revit.
Ba loại Family và khi nào dùng loại nào
Revit có ba loại Family. Chọn sai loại là nguồn gốc của phần lớn mô hình nặng và khó sửa.
System Family có sẵn trong Revit, dùng cho những thứ được "xây" tại chỗ theo lớp hoặc theo tuyến: tường, sàn, mái, trần, cầu thang, ống, máng cáp. Bạn không tạo mới được loại này. Bạn chỉ tạo thêm Type bằng cách sao chép một Type có sẵn rồi đổi thông số, ví dụ đổi lớp cấu tạo, độ dày, vật liệu.
Loadable Family là loại tạo trong môi trường riêng gọi là Family Editor, lưu thành tệp .rfa rồi tải vào dự án. Cửa, cửa sổ, cột, dầm, thiết bị vệ sinh, đèn, bàn ghế, ký hiệu, khung tên đều thuộc loại này. Đây chính là loại mà mọi người gọi là "thư viện Family". Sửa trong tệp Family rồi tải lại vào dự án là mọi cái trong mô hình cập nhật theo.
In-place Family là loại tạo thẳng trong dự án, cho đúng một đối tượng duy nhất. Một mái vòm đặc biệt, một quầy lễ tân cong. Loại này không tái sử dụng được và làm mô hình nặng, nên chỉ dùng khi thứ đó thật sự chỉ xuất hiện một lần.
Quy tắc chọn loại rất gọn. Là lớp hay tuyến thì dùng System. Lặp lại nhiều lần hoặc cần thống kê thì dùng Loadable. Chỉ khi nó là duy nhất và hai loại kia không làm được thì mới dùng In-place.
Trong Loadable Family còn một khái niệm cần biết: Family tham số. Đó là Family mà hình dáng do tham số điều khiển. Đổi chiều rộng thì khung cửa và cánh cửa tự co giãn đúng. Đổi số bậc thì cầu thang tự chia lại. Family tham số tốn công tạo hơn, nhưng một cái dùng được cho mọi kích thước. Family không tham số thì mỗi kích thước là một Family riêng, và thư viện phình lên rất nhanh.
Vì sao công ty cần thư viện Family riêng
Revit có sẵn thư viện mặc định, trên mạng cũng có hàng nghìn Family miễn phí. Vậy vì sao các công ty làm BIM nghiêm túc vẫn xây thư viện riêng và coi đó là tài sản? Có bốn lý do.
Vì chuẩn thể hiện. Mỗi công ty và mỗi chủ đầu tư có quy ước riêng về ký hiệu, nét vẽ, kiểu chữ và mức chi tiết trên bản vẽ. Family mặc định thể hiện theo chuẩn nước ngoài. Family tải trên mạng thể hiện theo chuẩn của người làm ra nó. Một bộ hồ sơ dùng Family từ năm nguồn khác nhau trông như năm người vẽ.
Vì bảng thống kê. Bảng chỉ đúng khi các Family dùng chung một bộ tham số, cùng tên và cùng đơn vị. Thư viện riêng định nghĩa sẵn bộ tham số chung, chẳng hạn mã vật tư, nhà sản xuất, đơn vị tính. Nhờ vậy khối lượng bóc ra từ mô hình mới dùng được.
Vì tốc độ máy. Family tải từ trang của nhà sản xuất thường mô hình hóa cả ren ốc, logo và các đường cong nhỏ. Đẹp để bán hàng, nhưng vô ích trong mô hình công trình và làm tệp nặng lên. Family do công ty tự làm được tối giản đúng mức cần thiết.
Vì dự án sau. Dự án BIM đầu tiên bao giờ cũng chậm, vì phải tạo Family gần như từ đầu. Từ dự án thứ hai trở đi, phần đã làm được dùng lại. Điều kiện là công ty giữ và chuẩn hóa Family sau mỗi dự án, thay vì để mỗi người một thư mục riêng.
Nói cách khác, thư viện Family là nơi kinh nghiệm của công ty được cất giữ dưới dạng dùng được ngay.
Tạo Family có khó không
Câu trả lời trung thực: tạo Family đơn giản thì dễ, tạo Family tham số đúng chuẩn thì khó. Khoảng cách giữa hai mức đó chính là lý do Viện tách thành một khóa riêng.
Mức dễ là Family 2D như ký hiệu hay khung tên, hoặc Family 3D hình khối không tham số. Vài giờ học là làm được.
Mức khó là Family 3D tham số chạy đúng ở mọi kích thước, có điểm nối nếu là thiết bị cơ điện, và hiện chi tiết khác nhau theo tỷ lệ bản vẽ. Nó còn phải mang bộ tham số chuẩn để thống kê, phải nhẹ, và không vỡ hình khi người khác đổi thông số. Mức này đòi hiểu ràng buộc hình học, biết trước đối tượng sẽ được dùng thế nào, và giữ kỷ luật đặt tên. Người tự mò thường làm được Family chạy trên máy mình nhưng vỡ khi vào dự án chung.
Khóa Tạo Family trong Revit 8 buổi của Viện đi từ mức dễ lên mức khó qua bảy phần. Nền tảng Family, System Family và tổng quan Component Family là ba phần đầu. Bốn phần sau là Family 2D, Family 3D tham số, Family nâng cao cùng Family lồng nhau, và In-place Family cho cấu kiện đặc thù. Điều kiện tham gia là đã dựng được mô hình cơ bản, tức đã qua một trong các khóa Revit theo nhánh.
Riêng Family thiết bị cơ điện có thêm phần điểm nối, và phần đó nằm ở khóa Revit MEP chứ không nằm trong khóa Family.
Năm lỗi khi tải Family trên mạng
Tải Family miễn phí không sai. Dùng nó mà không kiểm mới sai. Dưới đây là năm lỗi hay gặp nhất, kèm cách nhận ra.
Một: Family quá nặng. Mô hình từ nhà sản xuất thiết bị thường chi tiết tới từng con ốc. Vài Family loại này đủ làm dự án chậm thấy rõ. Cách nhận ra: xem dung lượng tệp trước khi tải vào, tệp lớn bất thường so với các Family cùng loại là đáng ngờ.
Hai: sai Category. Cửa được tạo dưới Category "Generic Model", thiết bị vệ sinh nằm dưới "Furniture". Hậu quả là nó không vào đúng bảng thống kê, không cắt lỗ tường, và hiện sai trên bản vẽ. Cách nhận ra: mở thuộc tính Family xem Category trước khi dùng.
Ba: tham số không chuẩn. Mỗi Family một bộ tên tham số riêng, nên bảng thống kê thiếu cột hoặc sai đơn vị. Sửa lại từng Family thường tốn hơn tự tạo mới.
Bốn: không phân biệt mức chi tiết. Family hiện đầy đủ chi tiết ở mọi tỷ lệ, kể cả mặt bằng 1:100. Bản vẽ vì thế rối và nặng.
Năm: đơn vị và chuẩn nước ngoài. Family theo hệ inch, ký hiệu theo chuẩn Mỹ. Đưa vào hồ sơ Việt Nam thì sai thể hiện, đôi khi sai cả kích thước.
Cách làm an toàn: mọi Family lấy từ ngoài phải qua một người kiểm bốn thứ là Category, tham số, dung lượng và mức chi tiết. Kiểm xong thì đổi tên theo quy ước công ty rồi mới đưa vào thư viện chung. Có bước kiểm này thì thư viện là tài sản. Không có thì thư viện thành bãi chứa.
Câu hỏi thường gặp
Family trong Revit là gì nếu nói bằng một câu?
Là cái khuôn định nghĩa một nhóm đối tượng trong Revit gồm hình dáng, cách hoạt động và những thông số được phép thay đổi. Từ khuôn đó sinh ra các Type, và mỗi Type đặt vào mô hình thành các Instance.
Loadable Family và System Family khác nhau chỗ nào?
System Family có sẵn trong Revit, dùng cho đối tượng dạng lớp và tuyến như tường, sàn, ống; bạn chỉ tạo thêm Type được. Loadable Family là tệp .rfa tạo trong Family Editor cho đối tượng rời như cửa, thiết bị, cột; nó tải vào dự án và chia sẻ được giữa các dự án.
Tải thư viện Family ở đâu cho an toàn?
Thư viện đi kèm Revit, thư viện của các nhà sản xuất lớn, và thư viện nội bộ công ty. Với mọi nguồn bên ngoài, kiểm Category, tham số và dung lượng trước khi đưa vào dự án.
Học tạo Family mất bao lâu?
Family 2D và Family 3D đơn giản thì vài buổi. Family tham số đúng chuẩn, Family lồng nhau và Family cơ điện có điểm nối thì cần một khóa 8 buổi, cộng thêm thời gian tự làm thư viện cho dự án của mình.
Kỹ sư kết cấu và cơ điện có cần học tạo Family không?
Có. Cấu kiện kết cấu đặc thù và thiết bị cơ điện hiếm khi có sẵn đúng thứ mình cần. Thống kê thép và thống kê thiết bị lại phụ thuộc hoàn toàn vào Family đúng chuẩn, nên nhóm này còn cần hơn bên kiến trúc.