Bản vẽ kết cấu nào cũng đầy chữ phi: Ø16a200, 2Ø22, ống Ø110. Ký hiệu này không có trên bàn phím, nên câu hỏi ký hiệu phi trong CAD gõ thế nào là một trong những câu hỏi đầu tiên của người mới học. Câu trả lời ngắn là gõ %%c. Câu trả lời đầy đủ thì dài hơn, vì cùng một cách gõ nhưng mỗi font chữ vẽ ra một hình khác nhau.
Bài này thử bốn cách gõ ký hiệu phi, cùng hai mã hay đi kèm là độ và dấu cộng trừ, trên ba font Arial, romans.shx, txt.shx. Mọi kết quả được xuất ra PDF rồi đọc lại, ảnh trong bài cắt thẳng từ tệp PDF ấy, AutoCAD 2027. Phần chung về chữ có ở bài chữ trong CAD. Muốn học bài bản cách trình bày bản vẽ, Viện có khoá AutoCAD cho ngành xây dựng.
Cách gõ phi trong CAD: mã %%c
Khi lệnh TEXT hay MTEXT hỏi nội dung, gõ %%c16, chữ hiện ra là Ø16. Hai dấu phần trăm báo cho AutoCAD biết ký tự tiếp theo là một mã điều khiển chứ không phải chữ thường. Tài liệu Autodesk liệt kê %%c là mã vẽ ký hiệu đường kính.
| Gõ | Hiện ra | Dùng cho |
|---|---|---|
%%c16 | Ø16 | Đường kính, cốt thép, ống |
%%C16 | Ø16 | Viết hoa cũng được, kết quả y hệt |
%%d45 | °45 | Độ |
%%p5 | ±5 | Dấu cộng trừ, ví dụ cao độ ±0.000 |
Mã %%c viết thường hay viết hoa đều cho cùng một hình, trên cả ba font. Trong đối tượng TEXT, máy vẫn lưu nguyên chuỗi %%c16; chỉ lúc vẽ ra mới đổi thành ký hiệu.
Ký tự phi trong CAD bằng mã Unicode \U+2205
Cách thứ hai là gõ mã Unicode \U+2205, tên chính thức của ký tự "ký hiệu đường kính". Đây cũng chính là mã mà lệnh DIMDIAMETER tự chèn vào trước con số khi ghi kích thước đường kính, chi tiết ở bài dim bán kính trong CAD.
Với font SHX, \U+2205 vẽ ra đúng hình như %%c: một vòng tròn nhỏ có gạch chéo. Khác với %%c, chuỗi \U+2205 được lưu nguyên dạng mã trong đối tượng.
Cùng một mã, hai hình khác nhau
Đây là chỗ mà hầu hết hướng dẫn bỏ qua. Nhìn ảnh ở đầu bài, cột %%c cho hai hình khác hẳn nhau:
| Font | %%c16 vẽ ra | Trong tệp PDF |
|---|---|---|
| Arial | Chữ Ø của bảng chữ cái, cao bằng chữ in hoa | Ký tự U+00D8, tìm và sao chép được |
romans.shx | Ký hiệu đường kính: vòng tròn nhỏ có gạch chéo | Nét vẽ, kèm ghi chú %%c16 |
txt.shx | Ký hiệu đường kính, nét thô hơn | Nét vẽ, kèm ghi chú %%c16 |
Arial không có riêng hình ký hiệu đường kính, nên với font này cả %%c, %%C lẫn \U+2205 đều vẽ ra chữ Ø. Trên bản vẽ in ra thì người đọc vẫn hiểu, nhưng nếu đặt cạnh chữ dùng font SHX, hai kiểu phi nằm lẫn trong một bản vẽ trông rất lộn xộn.
Muốn cả bản vẽ đồng đều thì chọn một kiểu chữ cho mọi ghi chú cốt thép và giữ nguyên nó. Nếu bản vẽ có chữ tiếng Việt có dấu, font TrueType như Arial là bắt buộc, vì font SHX thường không có dấu tiếng Việt, và khi ấy phi sẽ là chữ Ø.
Viết phi trong CAD bằng chữ Ø: cách dễ sai nhất
Nhiều người chép chữ Ø từ Word hoặc từ một trang web rồi dán vào AutoCAD. Chữ ấy là U+00D8, một chữ cái của tiếng Đan Mạch và Na Uy, không phải ký hiệu đường kính. Gõ bằng mã \U+00D8 thì AutoCAD đổi ngay thành chữ Ø thật và lưu chữ ấy trong đối tượng.
| Font | \U+00D8 16 vẽ ra |
|---|---|
| Arial | Ø, trông giống hệt %%c |
romans.shx | Chữ Ø cao và bầu dục, khác hẳn ký hiệu đường kính bên cạnh |
txt.shx | Chữ Ø cao, khác hẳn ký hiệu đường kính bên cạnh |
Với Arial thì không thấy khác biệt, nên lỗi này nằm im cho tới ngày ai đó đổi kiểu chữ sang font SHX. Lúc ấy, các ghi chú gõ bằng %%c thành ký hiệu đường kính nhỏ gọn, còn các ghi chú dán chữ Ø thành chữ cái cao, và bảng thống kê thép có hai kiểu phi. Cách an toàn là luôn gõ %%c.
Mẫu ghi chú cốt thép hay gặp
Mã %%c đặt ở đâu trong dòng chữ cũng được, không nhất thiết đứng đầu. Vài mẫu gõ cho ghi chú kết cấu:
| Muốn hiện | Gõ |
|---|---|
| Ø16a200 | %%c16a200 |
| 2Ø22 | 2%%c22 |
| 4Ø18 + 2Ø16 | 4%%c18 + 2%%c16 |
| Ống Ø110 | Ống %%c110 với font Arial |
| Cao độ ±0.000 | %%p0.000 |
| Mái dốc 30° | Mái dốc 30%%d |
Dòng có chữ tiếng Việt như "Ống" thì kiểu chữ phải là font TrueType. Nếu cả bảng thống kê thép dùng font SHX cho gọn, hãy tách phần chữ tiếng Việt sang một kiểu chữ Arial riêng.
Ghi phi cho kích thước thẳng: %%c<>
Ống nhìn từ bên cạnh, cột tròn trên mặt đứng, thanh thép vẽ dọc: hình chỉ là hai nét song song, nên phải ghi bằng kích thước thẳng DIMLINEAR, và máy không tự thêm ký hiệu phi. Cách làm: ở câu hỏi đặt con số, chọn T (Text) rồi gõ %%c<>.
Hai nét cách nhau 800, kích thước ghi ra Ø800. Cặp <> giữ số đo thật, nên khi sửa khoảng cách giữa hai nét, con số tự đổi theo mà ký hiệu phi vẫn đứng trước. Đừng gõ %%c800: làm vậy là thay số đo bằng chữ cố định. Như đã thấy ở bài dim bán kính trong CAD, kích thước bị gõ đè thì sửa hình xong con số vẫn đứng yên.
Các mã khác trong cùng họ
Ngoài %%c, %%d, %%p, cùng kiểu hai dấu phần trăm còn có:
| Gõ | Hiện ra |
|---|---|
%%uGACH DUOI%%u | Chữ có gạch dưới |
%%oGACH TREN | Chữ có gạch trên |
%%21616 | Ø16, với 216 là số thứ tự của chữ Ø |
%%24816 | ø16, chữ ø thường |
Mã %%nnn gọi ký tự theo số thứ tự. Nhưng %%216 cho chữ cái Ø chứ không phải ký hiệu đường kính: với romans.shx nó vẽ ra chữ Ø cao y như khi dán chữ Ø. Nên đừng dùng nó thay cho %%c.
Cách ghi phi trong CAD khi xuất PDF
Hồ sơ gửi đi thường là PDF, và người nhận hay dùng Ctrl+F tìm "Ø16" để đếm thép. Kết quả tuỳ font:
| Cách gõ | Font | Trong PDF tìm được |
|---|---|---|
%%c16 trong TEXT | Arial | Ø16 trong nội dung trang |
%%c16 trong TEXT | SHX | Chỉ ghi chú chứa nguyên chuỗi %%c16 |
%%c16 trong MTEXT | SHX | Ghi chú mất ký hiệu, chỉ còn 16 |
\U+2205 16 | SHX | Ghi chú mất ký hiệu, chỉ còn 16 |
Nghĩa là chỉ font TrueType cho PDF có chữ phi tìm được thật sự. Chữ SHX là nét vẽ, phần chữ gốc chỉ nằm trong ghi chú của trình đọc, và ký hiệu phi còn bị rơi mất ở hai trong ba trường hợp. Chi tiết về chữ SHX trong PDF có ở bài lưu CAD sang PDF.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Hay nghe | Thực tế trên bản 2027 |
|---|---|
Phải gõ %%c viết thường | %%C viết hoa cho kết quả y hệt |
| Chữ Ø và ký hiệu phi là một | Với font SHX, chữ Ø vẽ ra hình khác hẳn ký hiệu đường kính |
%%c luôn vẽ cùng một hình | Arial vẽ chữ Ø, font SHX vẽ ký hiệu đường kính nhỏ gọn |
Câu hỏi thường gặp
Gõ ký hiệu phi trong CAD thế nào?
Gõ %%c ngay trước con số, ví dụ %%c16 hiện ra Ø16. Dùng được trong cả TEXT và MTEXT, viết hoa hay viết thường đều được.
Vì sao ký hiệu phi của tôi trông khác của đồng nghiệp?
Hai người dùng hai font khác nhau: Arial vẽ chữ Ø, font SHX vẽ ký hiệu đường kính. Hoặc một người đã dán chữ Ø thay vì gõ %%c.
Gõ độ và dấu cộng trừ thế nào?
%%d cho độ, %%p cho dấu ±. Ví dụ %%p0.000 cho cao độ ±0.000, và 30%%d cho góc 30°. Hai mã này vẽ đúng trên cả Arial lẫn font SHX.
Mã \U+2205 khác gì %%c?
Với font SHX, hai cách cho cùng một hình. Khác nhau ở chỗ lưu: %%c lưu nguyên mã điều khiển, \U+2205 lưu nguyên mã Unicode.
Vì sao PDF không tìm được chữ Ø16?
Chữ dùng font SHX được vẽ thành nét. Đổi kiểu chữ sang Arial thì Ø16 tìm được trong PDF.
Ký hiệu phi trong kích thước đường kính là mã gì?
DIMDIAMETER tự chèn \U+2205 trước con số, không cần gõ thêm gì.