Câu hỏi được tìm nhiều nhất quanh lệnh scale trong CAD không phải là cách dùng nó, mà là cách bắt nó kéo giãn theo một phương thôi. Và câu trả lời thẳng là: nó không làm được, bằng thiết kế.
Bài này đo bốn cách trên AutoCAD 2027 tại Viện, chỉ rõ cách nào kéo được một phương, và vì sao không cần tải tệp lisp nào cho việc ấy. Muốn học trọn bộ lệnh chỉnh sửa thì xem khóa AutoCAD Xây Dựng.
Lệnh scale trong CAD chỉ phóng đều, và dòng nhắc nói thẳng điều đó
Chứng cứ nằm ngay trong câu máy hỏi, chép nguyên văn từ bản 2027:
Specify scale factor or [Copy/Reference]:
Một hệ số. Không có chỗ nào khai riêng phương ngang và phương đứng. Đó là lý do lệnh không bao giờ làm méo hình, và cũng là lý do nó không giúp được khi bạn cần kéo giãn một chiều.
Chúng tôi đo bằng hình thật: một chữ nhật 2000 × 1000, gọi lệnh với hệ số 2.
| Trước | Sau |
|---|---|
| 2000 × 1000 | 4000 × 2000 |
Cả hai cạnh cùng nhân hai. Hình vẫn đúng tỉ lệ, chỉ to lên.
Đây không phải thiếu sót mà là chủ ý. Trang SCALE của Autodesk mô tả lệnh bằng đúng một câu: "Enlarges or reduces selected objects, keeping the proportions of the object the same after scaling". Giữ nguyên tỉ lệ là việc lệnh được giao, nên đòi nó làm méo hình là đòi sai chỗ.
Cách gọi lệnh scale trong CAD
Đọc thẳng từ tệp giao diện acad.cuix của bản 2027 trên máy.
| Lối vào | Nội dung |
|---|---|
| Lệnh đầy đủ | SCALE |
| Lệnh tắt | SC |
| Ribbon | Home → Modify → Scale |
| Menu cổ điển | Modify → Scale |
| Thanh công cụ | Modify → Scale |
Hai lệnh đi cùng trong bài này, cũng đọc từ tệp ấy:
| Lệnh | Tắt | Ribbon |
|---|---|---|
STRETCH | S | Home → Modify → Stretch |
ALIGN | AL | Home → Modify |
Từng bước trên dòng lệnh
Dòng giữa chép nguyên văn từ AutoCAD 2027.
| Bước | Máy hỏi | Bạn làm |
|---|---|---|
| 1 | Select objects: | Chọn hình, xong Enter |
| 2 | Specify base point: | Bấm điểm đứng yên khi phóng |
| 3 | Specify scale factor or [Copy/Reference]: | Gõ hệ số, hoặc gõ C, hoặc gõ R |
Bước 2 là chỗ hay bị xem nhẹ. Cũng trang trên của Autodesk mô tả: "The base point you specify identifies the point that remains in the same location as the selected objects change size". Điểm gốc là điểm không nhúc nhích; mọi thứ khác chạy ra xa hay co lại về phía nó. Chọn nhầm điểm gốc thì hình đúng cỡ nhưng nằm sai chỗ.
Mẹo nhỏ của người làm hồ sơ: nếu hình sẽ còn phải khớp vào chỗ khác, hãy chọn điểm gốc là điểm sẽ dùng để khớp. Làm thế thì phóng xong là hình đã nằm đúng vị trí, khỏi phải dời thêm một lần nữa.
Lựa chọn Copy giữ lại bản gốc và phóng ra một bản mới. Tiện khi cần cả hai cỡ để so.
Lựa chọn Reference là chỗ đáng học nhất, vì nó cho phép khai bằng số đo thật thay vì hệ số. Dãy câu hỏi khi chọn nó:
Specify reference length <1.00>:
Specify new length or [Points] <1.00>:Chúng tôi thử với chữ nhật 2000 × 1000, khai chiều dài cũ 2000 và chiều dài mới 3000. Kết quả đo lại: 3000 × 1500. Đúng như mong đợi, và vẫn là phóng đều.
Scale 1 chiều trong CAD: ba đường, không cần lisp
Đây là nhu cầu thật sự của phần lớn người tìm tới lệnh này. Có ba đường, và chúng tôi đo cả ba.
Đường thứ nhất là lệnh STRETCH. Gõ S, quét chọn bằng cửa sổ cắt ngang qua phần muốn kéo, Enter, rồi bấm hai điểm chỉ hướng và khoảng cách. Dòng nhắc chép nguyên văn:
Select objects to stretch by crossing-window or crossing-polygon...
Specify base point or [Displacement]:
Specify second point or <use first point as displacement>:Phép thử: cùng chữ nhật 2000 × 1000, kéo 2000 theo phương ngang. Kết quả 4000 × 1000 — chiều ngang đổi, chiều đứng giữ nguyên.
Chỗ quan trọng nhất của lệnh này nằm ở cách chọn. Phải là cửa sổ cắt ngang, và khung chọn chỉ trùm qua những đỉnh muốn dời. Trùm cả hình thì lệnh biến thành lệnh dời, hình chạy đi mà không giãn ra chút nào.
Đường thứ hai là block với hai hệ số khác nhau. Ít người biết vì máy hỏi rất kín tiếng. Chèn block bằng -INSERT, máy hỏi hai lần:
Enter X scale factor, specify opposite corner, or [Corner/XYZ] <1>:
Enter Y scale factor <use X scale factor>:Câu thứ hai mặc định là lấy theo X, nên gần như ai cũng Enter cho qua. Khai 2 rồi 1 thì chữ nhật 2000 × 1000 hiện ra thành 4000 × 1000, đo lại bằng máy đúng như vậy.
Đường này hơn STRETCH ở một chỗ: khối gốc trong bản vẽ không đổi, và sửa lại hệ số lúc nào cũng được trong bảng Properties. Cách tạo và sửa khối nằm ở bài block trong CAD.
Nó cũng có cái dở, và nên biết trước. Chữ trong khối bị kéo méo theo, nên một khung tên chèn với hệ số X khác Y sẽ ra chữ gầy hoặc chữ béo. Với hình học thuần tuý thì không sao, nhưng có chữ thì phải cân nhắc.
Một lưu ý nữa về cách chọn ở STRETCH: quét từ phải sang trái mới ra cửa sổ cắt ngang. Quét từ trái sang phải là cửa sổ thường, và cửa sổ thường chỉ nhận vật nằm trọn bên trong, nên lệnh lại biến thành lệnh dời.
Đường thứ ba là đường không nên đi: tải một tệp lisp về. Việc này phần mềm làm sẵn bằng hai cách trên, nên rước thêm mã lạ vào máy là thừa rủi ro. Nếu vẫn muốn hiểu cách nạp và đọc một tệp lisp cho an toàn thì xem bài lisp đánh số thứ tự trong CAD.
Lệnh scale theo 2 điểm: hai cách khai bằng số đo thật
Người hỏi câu này thường đang cần khớp một hình vào hai mốc có sẵn, chứ không cần một hệ số.
Cách thứ nhất nằm trong chính lệnh SCALE. Chọn Reference, rồi ở câu Specify new length or [Points] <1.00>: gõ P. Từ đó khai chiều dài mới bằng cách bấm hai điểm trên bản vẽ, khỏi phải tính ra số.
Cách thứ hai là lệnh ALIGN. Lệnh này vừa dời, vừa xoay, vừa phóng trong một lượt. Dãy câu hỏi đầy đủ:
Specify first source point:
Specify first destination point:
Specify second source point:
Specify second destination point:
Specify third source point or <continue>:
Scale objects based on alignment points? [Yes/No] <N>:Câu cuối là câu quyết định. Trả lời Y thì hình được phóng sao cho hai điểm nguồn nằm đúng vào hai điểm đích. Mặc định là N, nên ai Enter cho nhanh sẽ thấy hình dời và xoay mà không phóng.
Cần nói rõ: ALIGN cũng phóng đều. Nó không phải đường để kéo một phương.
Cách scale trong CAD cho đúng tỉ lệ in
Một nhầm lẫn đáng nói, vì nó làm hỏng cả bộ hồ sơ. Người mới hay phóng to nhỏ hình trong model cho vừa khung tên, rồi in. Cách ấy làm sai mọi con số: dim đo ra không còn là kích thước thật.
Nguyên tắc là dựng hình đúng kích thước thật trong model, rồi đặt tỉ lệ ở khung nhìn của layout. Cách làm nằm ở bài layout trong CAD.
Chỉ có một tình huống nên phóng hình trong model: khi bản vẽ nhận về dựng sai đơn vị, chẳng hạn vẽ bằng mét trong khi hồ sơ của bạn theo milimét. Lúc ấy phóng hệ số 1000 một lần cho cả bản vẽ là đúng, vì bạn đang sửa đơn vị chứ không phải sửa tỉ lệ in.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Điều hay nghe | Thực tế đo trên bản 2027 |
|---|---|
| Lệnh scale khai được hệ số X riêng và Y riêng | Dòng nhắc chỉ có Specify scale factor or [Copy/Reference]:, đúng một hệ số |
| Muốn kéo một phương thì phải có lisp | STRETCH làm được, và chèn block với X khác Y cũng làm được |
ALIGN kéo được một phương vì nó hỏi tới hai cặp điểm | Nó phóng đều; hai cặp điểm chỉ để tính ra một hệ số duy nhất |
Câu hỏi thường gặp
Scale 1 chiều trong CAD bằng lệnh nào?
Không có lệnh scale nào làm được. Dùng STRETCH với cửa sổ cắt ngang, hoặc biến hình thành block rồi chèn với hệ số X khác hệ số Y.
Lisp scale 1 chiều trong cad có đáng tải không?
Không cần. Hai cách trong bài đều là chức năng sẵn có, đã đo bằng máy và cho đúng kết quả. Chạy mã lạ trên máy mình là rủi ro không cần thiết.
Gõ STRETCH mà hình chỉ dời đi chứ không giãn ra?
Vì khung chọn trùm trọn cả hình. Khung cắt ngang chỉ được trùm qua những đỉnh cần dời, phần còn lại của hình phải nằm ngoài khung.
Phóng xong thì dim có tự cập nhật không?
Có, nếu dim gắn liền với hình và bạn chọn cả dim khi phóng. Chọn thiếu dim thì con số giữ nguyên trong khi hình đã đổi, và đó là lỗi khó thấy nhất.
Điểm gốc nên bấm vào đâu?
Vào một điểm bạn muốn giữ nguyên vị trí, thường là góc dưới trái hoặc tâm hình. Bấm bừa một chỗ trống thì hình đúng cỡ nhưng văng đi xa.
Lệnh scale 2 chiều trong cad có tồn tại không?
Không có lệnh mang tên ấy. Bản thân SCALE vốn đã phóng theo cả hai chiều cùng lúc, nên cụm từ này thường là cách người dùng gọi chính lệnh SCALE.