Chủ nhà muốn phòng dài thêm tám tấc. Vẽ lại cả gian thì mất nửa buổi, còn dùng lệnh stretch trong CAD thì mất đúng ba cú bấm, và con số trên đường kích thước tự đổi theo. Đây là lệnh sửa bản vẽ đáng học sớm nhất, nhưng cũng là lệnh hay chạy ra kết quả lạ nhất nếu quét chọn sai kiểu.
Bài này đo trên AutoCAD 2027 tại Viện để trả lời dứt điểm một câu: cái gì thật sự giãn ra. Muốn học trọn khâu dựng và sửa bản vẽ thì xem khóa AutoCAD Xây Dựng.
Cách dùng lệnh stretch trong CAD: ba bước
Gõ S rồi Enter. Dòng nhắc đầu tiên đã nói hết cách dùng, và chúng tôi chép nguyên văn:
Select objects to stretch by crossing-window or crossing-polygon...
Select objects:
Chữ crossing-window là mấu chốt. Quét chọn kiểu cắt, tức là quét từ phải sang trái, hoặc gõ C rồi bấm hai góc. Cửa sổ ấy phải cắt ngang đối tượng: phần nằm trong sẽ dịch, phần nằm ngoài đứng yên.
Xong Enter, máy hỏi tiếp:
Specify base point or [Displacement] <Displacement>:
Specify second point or <use first point as displacement>:
Bấm một điểm gốc rồi bấm điểm đích, hoặc bấm gốc rồi gõ thẳng khoảng dịch, ví dụ @1200,0.
Trong ví dụ trên, cửa sổ cắt trùm cả mép phải của hai lớp tường lẫn mút phải của đường kích thước. Kết quả: phòng dài thêm 1200, tường trái không nhúc nhích, và con số nhảy từ 4200 lên 5400 mà không phải sửa tay.
Điều quyết định: đỉnh nào nằm trong cửa sổ
Trang STRETCH của Autodesk gói toàn bộ quy tắc vào hai câu.
Câu thứ nhất: "Objects that are partially enclosed by a crossing window are stretched. Objects that are completely enclosed within the crossing window, or that are selected individually, are moved rather than stretched."
Câu thứ hai nói rõ hơn nữa: "STRETCH moves only the vertices and endpoints that lie inside the crossing selection, leaving those outside unchanged."
Dịch sang lời của người vẽ: lệnh này không nhìn vào đối tượng, nó nhìn vào từng đỉnh. Đỉnh nào lọt vào trong cửa sổ cắt thì dịch, đỉnh nào ở ngoài thì ở yên. Một hình chữ nhật có hai đỉnh trong và hai đỉnh ngoài thì nó dài ra. Cả bốn đỉnh đều trong thì cả hình chỉ đơn giản dời chỗ, y như lệnh MOVE.
Vì thế quét chọn cả hình rồi kêu "sao nó không giãn" là hiểu nhầm phổ biến nhất về lệnh này.
Cái gì giãn, cái gì đứng yên: sáu phép đo
Autodesk có nhắc tới giới hạn, nhưng gọn tới mức dễ hiểu nhầm: "Some types of objects such as circles, ellipses, and blocks, cannot be stretched." Danh sách ấy không đầy đủ, nên chúng tôi đo.
Phép thử: sáu đối tượng đặt cạnh nhau, một cửa sổ cắt trùm đúng nửa phải của cả sáu, kéo sang phải 800 đơn vị. Rồi đọc lại bề rộng từng cái bằng máy.
| Đối tượng | Bề rộng trước | Sau | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Đoạn thẳng | 2000 | 2800 | giãn ra |
| Hình chữ nhật (đa tuyến) | 2000 | 2800 | giãn ra |
| Đường đa tuyến ba đỉnh | 2000 | 2800 | giãn ra |
| Cung tròn | 1200 | 2000 | giãn ra |
| Đường tròn | 800 | 800 | không đổi |
| Dòng chữ | 387 | 387 | không đổi |
Hai điều đáng rút ra.
Cung tròn thì giãn được. Nhiều bài hướng dẫn xếp cung tròn chung một rọ với đường tròn, nhưng phép đo cho thấy khác hẳn: cung có hai mút, mút nào lọt vào cửa sổ thì dịch, nên cung nở ra từ 1200 lên 2000. Đường tròn thì không có mút nào để dịch.
Đường tròn và dòng chữ trong phép thử này đứng im hẳn, chứ không phải chỉ "không giãn". Lý do: điểm định nghĩa của chúng — tâm đường tròn và điểm chèn của dòng chữ — đều nằm ngoài cửa sổ cắt. Nếu cửa sổ trùm cả điểm ấy thì chúng sẽ dời chỗ nguyên vẹn.
Cách sử dụng lệnh stretch trong CAD cho hồ sơ thật
Ba tình huống hay gặp nhất khi sửa hồ sơ.
Kéo dài một nhịp. Quét cắt trùm toàn bộ phần bên phải của nhịp cần kéo, kể cả mút của mọi đường kích thước liên quan. Bấm gốc, gõ khoảng dịch. Kích thước tự cập nhật, đó là lý do nên ghi kích thước bằng lệnh dim thay vì gõ chữ tay — cách ghi nằm ở bài dim trong CAD.
Dời một ô cửa trên tường. Quét cắt trùm cả ô cửa nhưng không chạm hai đầu tường. Khi ấy mọi đỉnh của ô cửa đều nằm trong, nên nó dời nguyên vẹn, còn tường hai bên co giãn bù lại.
Đổi chiều cao một mặt cắt. Quét cắt theo phương ngang, trùm toàn bộ phần trên mức cần nâng. Nhớ bật chế độ vuông góc, gõ F8, để phần kéo đi thẳng đứng chứ không xiên.
Stretch, move hay scale: chọn cái nào
Ba lệnh này hay bị dùng lẫn, mà hậu quả thì khác hẳn nhau.
MOVE dời cả đối tượng, không đổi kích thước gì. Dùng khi cấu kiện đúng rồi, chỉ sai vị trí.
SCALE phóng to hay thu nhỏ theo mọi phương cùng một tỉ lệ. Phòng dài thêm hai tấc thì chiều rộng cũng nở theo, và chiều dày tường cũng vậy. Đó gần như không bao giờ là thứ người vẽ hồ sơ muốn.
STRETCH là lệnh duy nhất trong ba cái kéo một phía mà giữ nguyên phía kia. Nó cũng là lệnh duy nhất kéo theo được cả đường kích thước.
Còn một lệnh nữa ít người dùng mà rất hợp khi chỉ có một đoạn thẳng: LENGTHEN, gõ tắt LEN. Nó cho nhập thẳng chiều dài mới hoặc phần cộng thêm, khỏi phải quét chọn.
Bật bắt điểm trước khi kéo
Đây là chi tiết nhỏ quyết định bản vẽ sạch hay bẩn.
Khi chỉ điểm gốc và điểm đích, nếu chỉ bấm bằng mắt thì khoảng dịch sẽ là một con số lẻ kiểu 1198,7 chứ không phải 1200. Nhìn thì không ra, nhưng đường kích thước sẽ tố cáo ngay, và mọi phép cộng sau đó đều lệch.
Hai cách chắc chắn. Cách thứ nhất: bật bắt điểm đầu mút rồi bấm từ một mốc có sẵn sang một mốc có sẵn. Các chế độ bắt điểm nằm ở bài bắt điểm trong CAD. Cách thứ hai, gọn hơn: bấm một điểm gốc bất kỳ rồi gõ thẳng khoảng dịch theo tọa độ tương đối, chẳng hạn @1200,0. Cách nhập tọa độ nằm ở bài nhập tọa độ trong CAD.
Thói quen thứ hai đáng đổi hơn, vì nó cho con số đúng tuyệt đối mà không phụ thuộc bản vẽ có sẵn mốc hay không.
Ba điều hay nghe nhưng không đúng
| Điều hay nghe | Thực tế đo trên bản 2027 |
|---|---|
| Quét chọn kiểu nào cũng được | Quét trùm cả hình thì nó chỉ dời chỗ, đúng như Autodesk mô tả |
| Cung tròn không giãn được như đường tròn | Đo được: cung nở từ 1200 lên 2000 trong cùng phép thử |
| Ghi kích thước xong thì phải sửa tay sau khi kéo | Mút kích thước nằm trong cửa sổ cắt thì con số tự đổi theo |
Câu hỏi thường gặp
Stretch trong CAD gõ tắt là gì?
S. Đừng nhầm với SC là SCALE, vốn phóng to thu nhỏ cả hình theo tỉ lệ chứ không kéo một phía.
Vì sao quét chọn xong mà cả hình chỉ dời chỗ?
Vì cửa sổ cắt của bạn trùm trọn hình. Autodesk ghi rõ: hình nằm hoàn toàn trong cửa sổ thì được dời chứ không được giãn. Hãy quét sao cho cửa sổ cắt ngang qua hình.
Cách dùng lệnh stretch mà giữ đúng phương ngang?
Bấm F8 để bật chế độ vuông góc trước khi chỉ điểm thứ hai. Hoặc gõ thẳng khoảng dịch theo tọa độ tương đối, ví dụ @800,0.
Lệnh stretch trong autocad có kéo được chữ và khối không?
Không kéo giãn được. Chúng chỉ dời chỗ, và chỉ khi điểm định nghĩa của chúng nằm trong cửa sổ cắt.
Kéo xong thì đường kích thước có tự đổi số không?
Có, nếu mút của đường kích thước nằm trong cửa sổ cắt. Trong ví dụ của bài, con số nhảy từ 4200 lên 5400.
Muốn kéo nhiều đoạn rời nhau trong một lượt thì làm sao?
Ở dòng nhắc chọn đối tượng, gõ CP để dùng đa giác cắt thay cho hình chữ nhật, rồi vẽ một đường bao ôm đúng các phần cần dịch.