Trắc dọc cho thấy con đường lên xuống dọc tuyến. Muốn biết nó nằm trên mặt đất thế nào ở từng vị trí thì phải cắt ngang: mặt đường ở đâu so với mặt đất, taluy dài bao nhiêu, đào hay đắp. Đó là trắc ngang, và một hồ sơ đường có hàng chục đến hàng trăm tờ như vậy.
Bài này hướng dẫn làm trắc ngang trong Civil 3D từ corridor có sẵn. Có ba việc: đặt Sample Line tại các cọc, dựng hàng loạt khung trắc ngang, rồi đọc mặt cắt nền đào, nền đắp. Tuyến và corridor lấy từ bài corridor trong Civil 3D.
Trắc ngang là gì, Sample Line là gì
Trắc ngang là mặt cắt đứng vuông góc với tim tuyến tại một cọc. Trục ngang là khoảng cách lệch trái, phải so với tim, trục đứng là cao độ. Trên đó có hai đường chính: mặt đất tự nhiên và mặt cắt thiết kế gồm mặt đường, lề, rãnh, taluy.
Trong Civil 3D, vị trí cắt được đánh dấu bằng Sample Line: một đoạn thẳng vuông góc với tuyến, có lý trình và bề rộng cắt về mỗi bên. Mỗi sample line lấy mẫu mọi nguồn được khai: bề mặt tự nhiên, corridor, bề mặt thiết kế. Kết quả là các section, và section được vẽ ra trong section view, tức khung trắc ngang.
| Đối tượng | Là gì | Trong bài |
|---|---|---|
| Sample Line Group | Nhóm các sample line của một tuyến | CAT NGANG TUYEN CHINH |
| Sample Line | Một vị trí cắt ngang | 31 cọc từ 0+000 đến 0+461 |
| Section | Đường mặt cắt của một nguồn tại một cọc | Mặt đất và corridor |
| Section View | Khung trắc ngang có lưới và trục | 31 khung |
Sample line cũng là nền để tính khối lượng đào đắp theo phương pháp mặt cắt trung bình. Phần này được thực hành trọn trong khóa học Civil 3D online của Viện.
Bước 1: Tạo cọc hàng loạt (Sample Line) theo setup
Vào tab Home, bảng Profile & Section Views, bấm Sample Lines, hoặc gõ lệnh CREATESAMPLELINES. Dòng lệnh hỏi chọn tuyến. Nhấn Enter để chọn từ danh sách, chọn TUYEN CHINH rồi bấm OK. Hộp Create Sample Line Group mở ra.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Name | Tên nhóm, ví dụ CAT NGANG TUYEN CHINH |
| 2 | Sample line style | Kiểu hiển thị sample line trên bình đồ |
| 3 | Select data sources to sample | Các nguồn được cắt: bề mặt DIA HINH TU NHIEN và corridor. Cả hai đều tích Sample, cập nhật Dynamic |
| 4 | OK | Tạo nhóm và mở thanh Sample Line Tools |
Chú ý danh sách nguồn: nếu corridor chưa có ở đây thì trắc ngang chỉ có mặt đất. Khi đó phải dựng corridor trước, hoặc thêm nguồn sau bằng lệnh Sample More Sources.
Bấm OK, thanh Sample Line Tools hiện ra để đặt cọc.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Nhóm sample line | Nhóm đang nhận các sample line mới |
| 2 | Phương pháp tạo | Bấm mũi tên để chọn cách đặt |
Chọn By range of stations... để đặt đều theo bước cọc.
| Số | Thuộc tính | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Left Swath Width | Bề rộng cắt bên trái tim. Đặt 25 m |
| 2 | Right Swath Width | Bề rộng cắt bên phải. Đặt 25 m |
| 3 | Increment Along Tangents, Curves, Spirals | Bước cọc 20 m, là cọc chẵn |
| 4 | At Range Start, At Range End, At Horizontal Geometry Points | Chuyển sang True để thêm cọc đầu, cọc cuối và các cọc đặc biệt PC, PT |
Bề rộng cắt phải đủ trùm hết mái taluy. Ở cọc đào sâu nhất của tuyến mẫu, taluy vươn ra khoảng 16 m từ tim, nên 20 m là vừa sát, 25 m cho an toàn.
Bấm OK, rồi nhấn Enter để kết thúc lệnh.
| Số | Vùng | Đọc được gì |
|---|---|---|
| 1 | Đầu tuyến | Cọc chẵn cách nhau 20 m, nhãn 0+000, 0+020... |
| 2 | Cuối tuyến | Cọc cuối 0+461.01 được thêm nhờ tùy chọn At Range End |
Tuyến mẫu có 31 sample line: 24 cọc chẵn 20 m, cọc đầu, cọc cuối, và các cọc PC, PT, điểm giữa của hai đường cong.
Bước 2: Xuất các trắc ngang (Section View)
Vào tab Home, bảng Profile & Section Views, bấm mũi tên cạnh nút Section Views, chọn Create Multiple Views.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Nút Section Views | Mở menu |
| 2 | Create Multiple Views | Dựng khung cho cả nhóm sample line |
Trình Create Multiple Section Views có bảy trang. Trang cần chú ý là Section Placement.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Section Placement | Trang chọn cách dàn khung |
| 2 | Draft | Dàn khung thành lưới trong model space, tiện xem và kiểm. Production dàn thẳng lên khung tờ in theo tệp mẫu, dùng khi xuất hồ sơ |
| 3 | Create Section Views | Dựng khung, rồi bấm một điểm trống trên bản vẽ để đặt góc lưới |
Civil 3D dựng 31 khung, mỗi khung ghi tên cọc phía trên. Trình này cũng có các trang Offset Range và Elevation Range để khai bề rộng và mức so sánh cho cả nhóm ngay khi dựng; bước 3 dưới đây chỉnh lại từng khung sau khi dựng.
Bước 3: Chỉnh mức so sánh và bề rộng khung
Hai thông số quyết định một khung trắc ngang trông thế nào:
- Mức so sánh: cao độ của đường lưới dưới cùng, tức Minimum trong dải cao độ của khung.
- Bề rộng: khoảng cách sang trái và phải tim tuyến mà khung thể hiện.
Mở một khung ra xem. Nếu khung có lưới và trục mà không có đường mặt đất, đó là do dải cao độ của khung không chứa mặt cắt.
Ở tuyến mẫu, mặt đất cao 19–33 m, nhưng khung dựng hàng loạt lại lấy dải cao độ quanh 0 m, nên mọi mặt cắt nằm ngoài khung. Để kiểm, chọn khung rồi bấm Section View Properties trên tab ngữ cảnh.
Tab Sections cho biết section có dữ liệu hay không.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Hai dòng section | Mặt đất DIA HINH TU NHIEN và corridor. Cột Draw tích nghĩa là được vẽ. Cột cuối cho cao độ thấp nhất của từng section |
Section có dữ liệu, vậy lỗi nằm ở dải cao độ. Sang tab Elevations, chọn User specified, rồi nhập cao độ thấp nhất và cao nhất sao cho trùm được mặt cắt.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Tab Elevations | Dải cao độ của khung |
| 2 | User specified | Minimum 26 m, Maximum 40 m. Lấy cao độ thấp nhất trong tab Sections trừ đi 3 m, và cao nhất cộng thêm 3 m |
Bấm OK, mặt cắt hiện ra trong khung với mức so sánh 26 m.
Bề rộng khung chỉnh ở tab Offsets. Mặc định Automatic lấy đúng bề rộng cắt của sample line, ở đây 25 m mỗi bên. Tại cọc 0+340, mái taluy bên phải chỉ vươn tới khoảng 17 m, nên có thể thu khung về 20 m mỗi bên cho gọn tờ.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Tab Offsets | Bề rộng của khung |
| 2 | User specified | Left −20 m, Right 20 m. Bề rộng phải trùm cả chân taluy, nếu không mái taluy bị cắt cụt ở mép khung |
Bước 4: Thiết lập diện tích đào và đắp trên trắc ngang
Diện tích đào, đắp trên trắc ngang lấy từ danh sách vật liệu. Danh sách này tạo bằng lệnh Compute Materials sau khi có bề mặt corridor, các bước có trong bài tính khối lượng đào đắp trong Civil 3D. Khi đã tính, mỗi cọc có thêm hai mặt cắt vật liệu: phần đào và phần đắp.
Mở lại Section View Properties của khung, tab Sections.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Hai dòng Material List | Mặt cắt vật liệu của cọc 0+340. Tích cột Draw để vẽ chúng trong khung |
| 2 | Style | Cut Material cho phần đào, Fill Material cho phần đắp. Đổi kiểu ở đây để tô màu, gạch mặt cắt đào đắp theo mẫu hồ sơ |
Để ghi con số diện tích lên trắc ngang, sang tab Volume Tables.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Tab Volume Tables | Bảng vật liệu gắn vào khung |
| 2 | Type, Select table style | Chọn Material và kiểu bảng Basic |
| 3 | Add>> | Thêm bảng, hộp Select Materials mở ra |
| 4 | Dòng bảng vừa thêm | Bảng lấy số từ Material List - (1), cập nhật Dynamic |
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Ground Removed, Ground Fill | Tên vật liệu đào và đắp trong tiêu chí Cut and Fill. Tích cả hai rồi bấm OK |
Phần Position bên dưới tab đặt bảng cạnh khung: Section view anchor Top Right, Table anchor Top Left nghĩa là góc trên trái của bảng bám vào góc trên phải của khung. Bấm OK.
Bảng vẽ theo tỷ lệ chú thích của bản vẽ. Ở tỷ lệ 1:1000 của bình đồ, bảng to gấp mấy lần khung. Đổi tỷ lệ chú thích ở thanh trạng thái sang 1:200, tỷ lệ thường dùng cho trắc ngang, bảng sẽ vừa cạnh khung.
| Số | Thành phần | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 1 | Cột Area | Diện tích đào 53,92 m², đắp 0,00 m² tại cọc này. Cột Volume là khối lượng từ cọc trước tới cọc này, Cumulative Volume là cộng dồn từ đầu tuyến |
| 2 | Mặt cắt vật liệu đào | Đường bao đỏ là phần đất đào giữa mặt đất tự nhiên và đáy kết cấu đường |
Bảng thêm trong Section View Properties chỉ gắn vào khung đang mở. Muốn mọi khung đều có bảng, tính Compute Materials trước rồi mới dựng khung, và khai bảng ở trang Section View Tables của trình Create Multiple Section Views.
Bước 5: Đọc trắc ngang: nền đào nền đắp
Tại cọc 0+340, đường đỏ thấp hơn mặt đất khoảng 2,5 m nên đây là nền đào:
- Đường trắng là mặt đất tự nhiên, dốc lên từ trái sang phải, vì cọc nằm trên sườn đồi.
- Nét trắng đậm ở giữa là mặt đường hai làn, mỗi làn 3,6 m, dốc 2% về hai phía.
- Nét xanh hai bên là rãnh dọc, rồi mái taluy đào vươn lên tới chỗ gặp mặt đất.
- Taluy bên phải dài hơn hẳn bên trái, vì phía đó mặt đất cao hơn.
Tại cọc 0+160, đường đỏ cao hơn mặt đất khoảng 1,5 m nên đây là nền đắp. Mặt đường nằm trên một khối đắp hình thang, hai mái đắp đổ xuống gặp mặt đất. Nền đắp không có rãnh, vì assembly dùng subassembly tự chọn nhánh đào hay đắp theo mặt đất ở từng cọc.
Diện tích phần đào và đắp trên mỗi trắc ngang, nhân với khoảng cách giữa hai cọc, cho ra khối lượng đào đắp của đoạn tuyến.
Lỗi hay gặp khi làm trắc ngang trong Civil 3D
Khung trắc ngang trống. Dải cao độ của khung không chứa mặt cắt, như bước 3. Kiểm tab Sections trước: có dữ liệu thì sửa tab Elevations; không có dữ liệu thì xem lại nguồn lấy mẫu của nhóm.
Trắc ngang chỉ có mặt đất, không có mặt đường. Corridor chưa có trong nguồn lấy mẫu. Chọn một sample line, bấm Sample More Sources, thêm corridor.
Taluy bị cắt cụt ở mép khung. Bề rộng cắt nhỏ hơn chiều dài taluy. Tăng Left, Right Swath Width của sample line.
Thiếu cọc tại điểm đầu, cuối đường cong. Chưa bật At Horizontal Geometry Points. Thêm cọc bằng phương pháp At a Station, hoặc xóa nhóm và tạo lại.
Sửa corridor mà trắc ngang không đổi. Update Mode của section đang là Static. Chuyển về Dynamic trong Sample Line Group Properties, tab Sections.
Câu hỏi thường gặp
Bước cọc bao nhiêu là đủ?
Hồ sơ đường thường dùng cọc chẵn 20 m hoặc 25 m, cộng các cọc đặc biệt tại điểm đầu, cuối đường cong và chỗ địa hình đổi đột ngột. Cọc càng dày thì khối lượng tính càng sát.
Section View khác Section thế nào?
Section là đường mặt cắt của một nguồn tại một cọc. Section View là khung có lưới, trục và dải số liệu để vẽ các section ấy ra.
Làm sao xuất trắc ngang thành tờ in?
Chọn Production ở trang Section Placement với một tệp mẫu tờ in. Civil 3D dàn khung lên các khung giấy, rồi dùng Plan Production để tạo layout.
Sau trắc ngang làm gì?
Tính khối lượng đào đắp theo từng cọc bằng Compute Materials trên tab ngữ cảnh của sample line, rồi xuất bảng khối lượng.
Bài viết liên quan
Trắc ngang là khâu thứ năm, sau đường đồng mức, thiết kế tuyến đường trong Civil 3D, trắc dọc trong Civil 3D và corridor trong Civil 3D. Hướng dẫn gốc của Autodesk có ở mục sample line.
Trắc ngang có siêu cao, nút giao và bảng khối lượng theo cọc là nội dung buổi 5 của khóa học Civil 3D online tại Viện.