Đo cung tròn trong CAD: chiều dài cung, bán kính, góc quét và cách chia đều

Đo cung tròn trong CAD rắc rối hơn đo một đoạn thẳng, vì một cung mang tới ba con số khác nhau và mỗi con số lại dùng một lệnh riêng. Người vẽ hay lấy nhầm dây cung làm chiều dài cung, hoặc đi tìm một lệnh vốn không hề tồn tại.

Bài này đi theo lối thực hành: mỗi mục là một phép đo làm được ngay trên một cung tự vẽ. Muốn học trọn khâu dựng hình và ghi kích thước hồ sơ thì xem khóa AutoCAD Xây Dựng.

Ba con số khác nhau của một cung, đừng lẫn

Dựng trước một cung để có cái mà đo. Gõ A rồi Enter, gõ C rồi Enter, bấm một điểm làm tâm, gõ @1200,0 làm điểm đầu, rồi gõ A và 90. Cách dựng cung có mười một lối, xem bài Vẽ cung tròn trong CAD.

Cung vừa vẽ mang ba con số, và chúng khác hẳn nhau.

Dây cung là đoạn thẳng nối hai đầu. Chiều dài cung là quãng đường đi dọc theo cung, nên nó luôn lớn hơn dây cung. Kiểm bằng tay cho nhanh: một phần tư chu vi bằng pi nhân 1200 chia 2, tức 1884,96, khớp với con số phần mềm in ra.

Đo chiều dài cung tròn trong CAD bằng DIMARC

Lệnh ghi chiều dài cung là DIMARC, gõ tắt DAR. Dòng nhắc rất ngắn.

Đặt xong, phần mềm in Dimension text = 1885. Trước con số có một ký hiệu cung nhỏ. Đó không phải trang trí: nó là dấu để người đọc bản vẽ khỏi nhầm chiều dài cung với dây cung. Bộ quy ước thể hiện đầy đủ nằm ở bài Ký hiệu bản vẽ xây dựng.

Hai điều ít tài liệu tiếng Việt nói tới, mà cả hai đều hay dùng.

Đo một khúc cung chứ không đo cả cung. Gọi lại DAR, bấm vào cung, nhưng ở dòng đặt kích thước gõ P rồi Enter. Lệnh hỏi thêm hai điểm nằm trên cung. Chỉ một đầu cung và điểm giữa cung thì con số in ra là 942, đúng một nửa của 1885. Để ý dòng nhắc lần này dài thêm một mục Leader, dùng khi khúc cung quá ngắn để chứa chữ.

Đo được cả đoạn cung nằm trong một polyline. Dòng nhắc đầu đã hứa như vậy: Select arc or polyline arc segment:. Góc bo của tường vẽ bằng FILLET trên polyline không phải phá ra mới đo được. Chi tiết lệnh ở trang DIMARC (Command) của Autodesk.

Đo bán kính trong CAD và mẹo đọc số rồi Esc

Lệnh DIMRADIUS, gõ tắt DRA, ghi bán kính. Nó có một nếp khác hẳn DIMLINEAR, và đó mới là chỗ đáng nhớ.

Con số in ra ở dòng thứ hai, tức là trước khi lệnh hỏi chỗ đặt. Nhờ vậy lệnh này dùng được như một cách đo nhanh: bấm vào cung, đọc bán kính ở dòng lệnh, rồi nhấn Esc bỏ đi. Bản vẽ không thêm nét nào mà vẫn biết được số.

DIMDIAMETER, gõ tắt DDI, hỏi giống hệt và chỉ khác ở tiền tố của con số. Chọn ghi bán kính hay đường kính là theo quy ước ngành chứ không theo ý thích: cột tròn, ống và lỗ khoan ghi đường kính; cung bo góc và vòng quét cửa ghi bán kính.

Bán kính khi tâm nằm ngoài tờ giấy

Cung bo của đường và của ban công hay có bán kính vài chục mét. Tâm nằm ngoài tờ giấy, nên ghi bằng DIMRADIUS thì con số vẫn đúng mà hình thì không dùng nổi.

Đo thử trên một cung bán kính 20000 quét 30 độ. Ghi thẳng bằng DIMRADIUS rồi hỏi lại bao của kích thước ấy: máy trả lời nó cao 21.072 đơn vị. Nghĩa là để ghi một cung nằm gọn trong một ô cửa, đường kích thước đã chạy suốt 21 mét xuống dưới, ra khỏi khung tên, ra khỏi tờ giấy.

DIMJOGGED, gõ tắt DJO, sinh ra để chữa đúng chuyện đó. Nó vẽ đường kích thước ngắn lại và bẻ một nét gãy ở giữa.

Dòng thứ hai của lệnh hay bị hiểu nhầm. Nó xin một tâm giả để lấy chỗ vẽ, chứ tâm giả không tham gia phép đo. Đặt tâm giả cách tâm thật hơn 18 mét, phần mềm vẫn in Dimension text = 20000, đúng bán kính thật. Tài liệu lệnh ghi rõ tâm giả chỉ thay chỗ cho tâm thật khi vẽ, ở trang DIMJOGGED (Command).

Một điều đáng biết trước khi làm: đặt tâm giả thẳng hàng với phương nối về tâm thật thì không có nét gãy nào. Nét gãy chính là chỗ gấp giữa hai nhánh, nên phải cố ý đặt lệch sang bên. Góc nghiêng của nét gãy lấy theo kiểu kích thước đang dùng; đo trên bản 2027 với kiểu ISO-25 thì nó là 45 độ.

Đo góc quét: cùng hai cạnh cho hai con số

DIMANGULAR, gõ tắt DAN, ghi góc. Chỗ đặt cung quyết định luôn con số, và đây là bẫy dễ mắc nhất của lệnh này.

Phép thử làm trên hai đoạn thẳng cùng xuất phát từ một điểm. Chọn hai đoạn ấy rồi chỉ chỗ đặt cung ở trong lòng góc, phần mềm in Dimension text = 30. Gọi lại lệnh, chọn đúng hai đoạn ấy, nhưng đặt cung ở ngoài đỉnh, con số thành 150.

Cả hai đều đúng, và đó không phải lỗi. Một cặp đường cắt nhau sinh ra bốn góc; lệnh ghi cái góc mà cung đi qua. Vì vậy đặt cung xong phải đọc lại con số, đừng bấm cho xong. Hai đường song song thì không ghi được, vì chúng không có đỉnh để mà tính góc.

Đo đường cong trong CAD khi nét không phải cung tròn

Rất nhiều người tìm cách đo đường cong trong CAD mà nét ấy lại không phải cung tròn. Đây là chỗ hay hỏng, vì DIMARC chỉ nhận cung rời và đoạn cung của polyline. Chọn một spline thì lệnh từ chối.

Hai cách đọc số cho nét cong bất kỳ, và cả hai đều không để lại nét nào trên bản vẽ:

• Bảng Properties, mở bằng Ctrl và 1. Chọn nét cong rồi đọc ô chiều dài. Cách này nhanh nhất khi chỉ cần một con số.
• Lệnh LIST, gõ tắt LI. Chọn nét rồi Enter, phần mềm mở cửa sổ văn bản in ra loại đối tượng, lớp và các thông số của nó. Với một polyline kín thì ở đây đọc được cả chu vi lẫn diện tích.

Còn MEASUREGEOM thì cần nói cho đúng. Lệnh này đo bán kính, góc, khoảng cách, diện tích và thể tích, nhưng không có mục đo chiều dài cung. Xem danh sách tuỳ chọn ở trang MEASUREGEOM (Command).

Nhân đây đính chính một cái tên lan khá rộng: không có lệnh nào tên ARCLENGTH. Trên menu Dimension, Arc Length chỉ là tên nút; đi theo lối nút thì phần mềm hỏi rồi mình gõ chữ L. Lệnh gõ thẳng được là DIMARC, tắt là DAR.

Chia đều cung tròn trong CAD và bẫy điểm vô hình

DIVIDE, gõ tắt DIV, chia một cung thành nhiều phần bằng nhau. Ba bước: gõ DIV, chọn cung, gõ số đoạn rồi Enter.

Gần như ai làm lần đầu cũng gặp cùng một chuyện: làm xong mà nhìn không thấy gì. Lệnh không hỏng. Nó đã rải các điểm chia lên cung, nhưng kiểu điểm mặc định chỉ là một chấm bằng đúng một điểm ảnh, nên mắt không bắt được.

Cách chữa: gõ PTYPE rồi Enter để mở hộp Point Style, chọn một kiểu điểm to hơn, ví dụ dấu chữ thập có vòng tròn. Các điểm chia hiện ra ngay. Hai con số của hộp này lưu ở biến PDMODE cho kiểu điểm và PDSIZE cho cỡ điểm.

Có một chi tiết đáng chọn cho đúng ngay từ đầu. Đặt cỡ điểm theo phần trăm màn hình thì điểm không đổi cỡ khi phóng to thu nhỏ; đặt theo đơn vị tuyệt đối thì điểm to nhỏ theo mức zoom. Làm hồ sơ thì chọn cái thứ nhất cho đỡ rối mắt. Chi tiết ở trang Point Style Dialog Box.

Lệnh có thêm tuỳ chọn Block: thay vì rải điểm, nó rải một khối đã có sẵn lên cung. Trả lời Yes ở câu hỏi căn khối thì trục X của khối bám theo độ cong của cung. Đây là cách bố trí đèn theo mép ban công cong hay rải ký hiệu dọc một tuyến đường mà không phải xoay tay từng cái.

Muốn chia theo khoảng cách cho trước thay vì theo số đoạn thì dùng MEASURE, gõ tắt ME. Hai lệnh giống nhau ở chỗ đều rải điểm, khác nhau ở câu hỏi: DIVIDE hỏi số đoạn, MEASURE hỏi chiều dài mỗi đoạn.

Câu hỏi thường gặp

Lệnh đo cung tròn trong CAD là lệnh nào?

Tuỳ đo cái gì. Chiều dài cung dùng DIMARC tắt là DAR, bán kính dùng DIMRADIUS tắt DRA, góc quét dùng DIMANGULAR tắt DAN.

Có lệnh ARCLENGTH trong AutoCAD không?

Không. Trên menu Dimension đó chỉ là tên nút. Lệnh gõ được là DIMARC; đi theo lối nút thì gõ chữ L khi phần mềm hỏi.

Làm sao đo cung mà không ghi kích thước lên bản vẽ?

Gọi DIMRADIUS, bấm vào cung, đọc con số ở dòng lệnh rồi nhấn Esc. Hoặc chọn nét và đọc bảng Properties bằng Ctrl và 1.

Chia đều cung xong mà không thấy điểm nào?

Kiểu điểm mặc định quá nhỏ. Gõ PTYPE, chọn một kiểu điểm to hơn là các điểm chia hiện ra.

Vì sao cùng hai cạnh mà lúc ra 30 lúc ra 150?

Vì hai đường cắt nhau sinh ra bốn góc. Lệnh ghi cái góc mà cung kích thước đi qua, nên chỗ bấm chuột cuối cùng quyết định con số.

Đo được đoạn cung nằm trong polyline không?

Được. Dòng nhắc của DIMARC là Select arc or polyline arc segment:, nên góc bo bằng FILLET không phải phá polyline ra mới đo.

Bài viết liên quan

• Vẽ cung tròn trong CAD — mười một cách dựng và bẫy bán kính nhỏ hơn nửa dây cung
• Bắt điểm trong CAD — bắt đúng đầu cung và tâm cung khi ghi kích thước
• Ký hiệu bản vẽ xây dựng — bộ quy ước thể hiện trên hồ sơ
• AutoCAD là gì — cẩm nang cho người làm xây dựng, ba bản và cách học