Dầm là cấu kiện dạy bố trí thép tốt nhất, vì nó gom đủ ba nhóm thép: thép dọc chịu mô men, thép đai chịu lực cắt, và thép cấu tạo. Đặt sai một trong ba thì dầm hỏng theo ba kiểu khác nhau.
Bố trí cốt thép dầm trong Revit 2027 làm bằng lệnh Rebar ở thẻ Concrete, trên một khung nhìn có mặt phẳng cắt đi qua dầm. Bài này đi trọn một dầm thật của hồ sơ: đọc bản vẽ, gọi lệnh, chọn hình dạng thanh, đặt thép dọc rồi thép đai, khai khoảng cách và móc, cuối cùng nhân bản sang các dầm giống hệt. Muốn học trọn khâu dựng mô hình và triển khai hồ sơ kết cấu thì Viện có khóa Revit Structure.
Cốt thép dầm nằm ở đâu và vì sao nằm ở đó
Ba quy tắc cấu tạo quyết định gần hết một bản vẽ dầm đơn giản.
Thép dọc lớp dưới chạy suốt chiều dài, vì mô men dương lớn nhất ở giữa nhịp và làm căng thớ dưới. Thép dọc lớp trên đặt thêm ở vùng gối, vì mô men âm làm căng thớ trên đúng chỗ dầm gác lên cột. Còn thép đai dày lên ở hai đầu và thưa ra ở giữa, vì lực cắt lớn nhất ở gối.
Dầm dùng trong bài là DX1.1 của một nhà bốn tầng, tiết diện 300x500, nhịp thông thuỷ 3370. Nhìn bản vẽ chi tiết là thấy đủ ba quy tắc trên: đai đặt a100 trong hai đoạn 845 ở hai đầu, a200 trong đoạn 1685 giữa nhịp, ba thanh Ø18 chạy suốt đáy và hai cặp Ø18 nằm ở gối.
Trị số của từng dầm do người thiết kế tính. Revit giữ đúng lớp bảo vệ, tính đúng chiều dài thanh và ra bảng thống kê; phần tính toán nằm ngoài phần mềm.
Chuẩn bị tệp, khung nhìn và đọc bản vẽ
Bước 1 — Mở một khung nhìn cắt qua dầm
Cốt thép chỉ hiện trong khung nhìn có cấu kiện chủ bị cắt qua. Mở một mặt bằng mà mặt phẳng cắt không đi qua dầm thì thép dầm không hiện, dù nó vẫn nằm trong mô hình.
Vì vậy việc đầu tiên là dựng một mặt cắt dọc theo dầm, cộng vài mặt cắt ngang ở chỗ cốt thép thay đổi; cách dựng nằm ở bài tạo mặt cắt trong Revit. Dầm phải dựng xong trước, theo bài vẽ dầm trong Revit, và tệp phải khai xong đường kính thanh cùng lớp bảo vệ theo bài thiết lập cốt thép trong Revit.
Bước 2 — Đọc nhãn và các đoạn đai trên mặt cắt dọc
Nhãn 10 Ø8 a100 đọc là mười thanh đường kính 8 đặt cách nhau 100. Con số trong vòng tròn là số hiệu thanh, khớp với bảng thống kê và mặt cắt ngang. Chuỗi kích thước trên cùng ghi các đoạn 220, 580, 845, 1685, 845, 580, 220, tức ranh giới giữa vùng đai dày và vùng đai thưa. Đọc xong là biết cần sáu bộ thanh: ba bộ đai, một bộ thép lớp dưới và hai bộ thép lớp trên.
Bài này thuộc loạt Revit Structure của Viện Tin học Xây dựng.
Khi nào bảy nút của panel Reinforcement sáng
Bước 3 — Kiểm bảy nút trước khi nghĩ là phần mềm hỏng
Panel Reinforcement của thẻ Concrete có bảy nút: Rebar, Path, Morphed, Area, Fabric Area, Fabric Sheet và Cover. Chúng không phải lúc nào cũng bấm được.
Tờ bản vẽ không chứa cấu kiện nên không có gì để đặt thép vào. Mở một mặt bằng kết cấu thì khác hẳn.
Trong khung nhìn ba chiều, bản 2027.2 chỉ làm mờ đúng một nút.
Thấy nút mờ thì soát ba câu: đang ở tờ bản vẽ phải không, đang ở khung nhìn ba chiều phải không, đã chọn cấu kiện chủ chưa.
Cách vẽ thép dầm trong Revit: lệnh Rebar và bộ tuỳ chọn
Bước 4 — Gọi lệnh Rebar và đọc sáu panel tuỳ chọn
Bấm Rebar ở panel Reinforcement. Ribbon chuyển sang thẻ ngữ cảnh Modify | Place Rebar.
| Panel | Nó quyết định gì |
|---|---|
| Family | Load Shapes nạp thêm hình dạng thanh, Shape Browser mở bảng chọn hình dạng |
| Placement Methods | Expand to Host cho thanh tự trải theo cấu kiện chủ, By Two Points đặt theo hai điểm, Sketch vẽ tự do |
| Placement Plane | Thanh nằm trên mặt phẳng làm việc, trên mặt lớp bảo vệ gần hay mặt lớp bảo vệ xa |
| Placement Orientation | Thanh song song mặt phẳng làm việc, song song lớp bảo vệ hay vuông góc lớp bảo vệ |
| Set Type | Varying Rebar Set tạo bộ thanh có kích thước biến đổi dần |
| Show Tooltip | Bật tắt dòng nhắc chạy theo con trỏ trong lúc đặt |
Ba panel giữa quyết định thanh nằm ở đâu và quay theo hướng nào, và kết quả phụ thuộc cả ba lựa chọn cùng lúc. Trang Place Rebar của Autodesk mô tả hai phương thức đặt chính và panel Show Tooltip của bản này.
Bật Show Help Tooltip thì trong lúc đặt có một dòng nhắc chạy theo con trỏ: phím cách xoay hoặc lật thanh, hai phím [ và ] đổi vòng các hướng đặt, giữ Shift thì khoá hướng thanh vào một mặt.
Bước 5 — Chọn hình dạng thanh trong Rebar Shape Browser
Bấm Shape Browser, Revit mở một bảng ở mép phải màn hình.
Bảng liệt kê mọi hình dạng có trong dự án kèm hình minh hoạ: BS_M_T1 là đai kín chữ nhật, M_00 là thanh thẳng, còn M_17A và các Rebar Shape là những hình uốn khác. Chọn hình dạng trước rồi mới vẽ.
Đặt thép chủ dầm trước, thép đai dầm sau
Bước 6 — Đặt thép chủ bằng Expand to Host
Chọn hình dạng M_00, chọn Expand to Host ở panel Placement Methods, rồi rê chuột vào dầm. Revit tô sáng cấu kiện chủ và ghi tên nó ngay cạnh con trỏ, dạng Structural Framing : M_Concrete-Rectangular Beam : 300500*. Thấy dòng đó mới bấm; chưa thấy thì chưa có chủ để gắn thanh vào.
Hướng của thép chủ dầm chọn ở panel Placement Orientation, và ngay trong lúc đặt còn đổi vòng được bằng hai phím [ và ]. Đặt lớp dưới trước, lớp trên sau, mỗi lớp một bộ riêng để về sau sửa độc lập.
Bước 7 — Khai số thanh bằng Layout Rule Fixed Number
Bộ thép dọc không khai theo khoảng cách mà khai theo số thanh.
Bộ thép lớp dưới của dầm DX1.1 đọc được: Style là Standard, Shape là M_00, Layout Rule là Fixed Number với Quantity 3. Ô Partition ghi DX1.1, dùng để gom nhóm thép theo cấu kiện. Chiều dài thanh 4700,0 mm, khối lượng cả bộ 28,16 kg.
Bước 8 — Đặt thép đai vuông góc với lớp bảo vệ
Đổi hình dạng sang BS_M_T1 rồi đặt tiếp. Vòng thép đai dầm phải nằm trong mặt phẳng cắt ngang trục dầm, nên hướng đặt khác hẳn thép dọc. Cách kiểm chắc nhất là bấm thử rồi nhìn: thanh vừa tạo mà không thuộc mặt phẳng của khung nhìn đang mở thì Revit báo ngay None of the created elements are visible. Gặp dòng đó thì hoàn tác, đổi hướng rồi đặt lại.
Đặt ba bộ đai riêng cho ba đoạn: hai đoạn gối và một đoạn giữa nhịp. Tách bộ ngay từ đầu thì sau này đổi khoảng cách một đoạn không kéo theo hai đoạn kia.
Bước 9 — Khai khoảng cách đai bằng Maximum Spacing
Với thép đai dầm, chọn Maximum Spacing trong ô Layout Rule rồi gõ khoảng cách.
Bộ đai giữa nhịp đọc được Spacing 200,0 mm, còn Quantity 9 bị làm mờ vì Revit tự tính từ khoảng cách và chiều dài đoạn. Kỹ sư quy định đai không thưa quá a200, Revit lo phần đếm. Dầm dài ra thì số đai tự tăng, không phải sửa tay.
Năm giá trị của Layout Rule: Single, Fixed Number, Maximum Spacing, Number With Spacing, Minimum Clear Spacing.
Đọc ngược một bộ thanh và bộ công cụ khi bố trí cốt thép trong Revit
Bước 10 — Đọc nhóm Construction của một bộ thanh
Chọn một thanh, bảng Properties cho biết mọi thứ về bộ chứa nó.
Bộ đai đọc được: Style Stirrup / Tie, Stirrup/Tie Attachment Interior Face of Cover, Shape BS_M_T1, Rebar Number 4 và Schedule Mark 2. Hai ô Rebar Number và Schedule Mark chính là con số trong vòng tròn trên nhãn bản vẽ.
Bước 11 — Đọc khối lượng và chiều dài của cả bộ
Kéo bảng Properties xuống nhóm Structural. Bộ đai giữa nhịp có Reinforcement Volume 610,73 cm³ và Reinforcement Mass 4,79 kg; nhóm Dimensions ghi Bar Length 1351,4 mm kèm trị số đã làm tròn.
Bước 12 — Chọn móc neo ở hai đầu thanh
Bốn ô Start of Bar, Hook At Start, End of Bar và Hook At End quyết định neo. Bộ đai của dầm DX1.1 để cả hai đầu là Hook với kiểu Stirrup Seismic - 135 độ, đúng yêu cầu kháng chấn. Bộ thép dọc lớp dưới thì cả hai đầu để None, vì nó neo bằng chiều dài chôn trong cột chứ không bằng móc.
Bước 13 — Dùng bộ công cụ của thẻ Modify | Structural Rebar
Chọn một thanh, ribbon hiện thẻ ngữ cảnh với tám panel.
Panel Presentation chọn hiện thanh đầu, thanh cuối hay toàn bộ. Panel Constraints sửa ràng buộc của từng đầu thanh vào mặt cấu kiện. Panel Customization có Edit Bars để phá bộ thành từng thanh riêng, còn panel Symbol có Bending Detail sinh hình khai triển thanh.
Một điều đo được trên bản 2027.2: panel Presentation và nút Bending Detail chỉ hiện khi đang đứng ở khung nhìn có mặt phẳng cắt, không hiện ở khung nhìn ba chiều.
Bước 14 — Chép bộ thép sang dầm giống hệt bằng Propagate Rebar
Bố trí xong thép cho một dầm, chọn các bộ thanh, bấm Propagate Rebar rồi chọn những dầm giống hệt; Revit chép toàn bộ sang. Với nhà có dầm điển hình, đây là cách nhân bản đúng nguyên tắc.
Bước 15 — Kiểm lại trên mặt cắt ngang và hình ba chiều
Mặt cắt dọc không đủ. Cắt ngang ở chỗ cốt thép thay đổi mới thấy thanh nằm đúng lớp chưa.
Cuối cùng là một khung nhìn ba chiều để tự kiểm. Nó lộ ra ba lỗi mà mặt cắt phẳng giấu kín: thép cột bị cắt cụt tại mặt dầm, thép dọc dầm đâm xuyên thép cột, và đai vùng nút bị bỏ quên.
Add-in dựng thép làm được gì mà Revit gốc phải làm tay
Bốn bộ add-in còn phát hành là SOFiSTiK Reinforcement, Naviate Rebar của Symetri, CADS Rebar Extensions for Revit và GRAITEC PowerPack for Revit. Theo mô tả của chính các hãng, chúng làm tự động hai việc.
Việc thứ nhất là sinh cả lồng thép cho dầm, cột hay đài cọc từ một hộp thoại tham số, áp hàng loạt và cập nhật khi tiết diện đổi. Việc thứ hai là bóc khung nhìn cùng bảng thống kê, ghi chú thanh hàng loạt và xuất tệp cho máy uốn thép.
Hai điều cần nói rõ. Không còn sản phẩm nào mang nhãn "Autodesk Rebar Extension" đang phát hành. Và add-in nào cũng chỉ chạy đúng khi tệp đã khai xong đường kính, lớp bảo vệ và cách làm tròn.
Khi Revit không chịu nghe
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách xử |
|---|---|---|
| Đặt thanh xong không thấy gì trên mặt cắt | Mặt phẳng cắt của khung nhìn không đi qua dầm | Sửa phạm vi khung nhìn, hoặc dựng mặt cắt mới cắt đúng dầm |
| Cả bảy nút của panel Reinforcement mờ | Đang đứng ở tờ bản vẽ | Mở một mặt bằng, một mặt cắt hoặc khung nhìn ba chiều |
| Bấm vào dầm mà không thanh nào sinh ra | Con trỏ chưa bắt được cấu kiện chủ | Rê chậm tới khi cấu kiện sáng lên và hiện tên rồi mới bấm |
| Revit báo None of the created elements are visible | Thanh vừa tạo không nằm trong mặt phẳng khung nhìn đang mở | Hoàn tác, đổi Placement Orientation rồi đặt lại |
| Gõ Quantity mà ô bị làm mờ | Layout Rule đang là Maximum Spacing nên Revit tự tính | Đổi sang Fixed Number nếu muốn nhập số thanh |
| Bản vẽ dày đặc nét đai | Bộ thanh đang hiện toàn bộ | Dùng panel Presentation chọn hiện thanh đầu và thanh cuối |
| Sửa một thanh trong bộ mà cả bộ đổi theo | Bộ thanh vẫn là một đối tượng | Bấm Edit Bars ở panel Customization để phá bộ |
Sáu điều hay nghe sai
| Điều hay nghe | Bản 2027 thực sự làm gì | |
|---|---|---|
| Lệnh Rebar nằm ở thẻ Structure | Bản 2027 đặt nó ở thẻ Concrete, panel Reinforcement | |
| Các tuỳ chọn khi đặt thanh khai trên thanh Options | Chúng nằm ở sáu panel của thẻ Modify \ | Place Rebar |
| Khung nhìn ba chiều không đặt được cốt thép | Chỉ riêng Fabric Sheet bị làm mờ, bốn nút đặt thanh vẫn dùng được | |
| Thép đai phải đếm tay rồi nhập số thanh | Maximum Spacing cho Revit tự tính số đai theo chiều dài thật | |
| Bảng Properties của thanh ghi Reinforcement Weight | Bản 2027.2 ghi Reinforcement Mass | |
| Muốn nhân bản thép thì copy rồi paste | Propagate Rebar chép bộ thép sang đúng các cấu kiện giống hệt |
Tóm lại, bố trí cốt thép dầm trong Revit là một nhịp lặp ngắn: mở khung nhìn cắt qua dầm, chọn hình dạng thanh, đặt thép dọc bằng Fixed Number, đặt thép đai bằng Maximum Spacing, khai móc, rồi nhân bản. Dựng xong thép dầm thì tới lượt sàn, cột và móng.
Câu hỏi thường gặp
Đặt thép dọc trước hay thép đai trước?
Thép dọc trước thì dễ bắt điểm hơn, vì đai bám vào mặt trong lớp bảo vệ chứ không bám vào thép dọc.
Vì sao ô Quantity bị làm mờ, không gõ được?
Vì Layout Rule đang là Maximum Spacing, Revit tự tính số thanh từ khoảng cách và chiều dài. Muốn nhập số thanh thì đổi sang Fixed Number.
Thép đai để móc gì cho đúng?
Bộ đai trong mô hình ví dụ để Stirrup Seismic ở cả hai đầu, tức móc 135 độ. Chiều dài móc khai ở kiểu thanh, trong hộp Rebar Hook Lengths.
Làm sao đặt thép cho cả một tầng mà không lặp lại?
Bố trí xong một dầm rồi dùng Propagate Rebar chọn các dầm giống hệt. Dầm khác tiết diện hoặc khác nhịp thì phải đặt riêng.
Không có add-in thì có làm được đủ hồ sơ không?
Có. Revit gốc dựng được lồng thép, mặt cắt, nhãn và bảng thống kê. Add-in chỉ rút ngắn phần lặp lại.