Cột đã đứng thì tới lượt dầm. Trên bản vẽ CAD, một dầm là hai nét đứt và một dòng ghi tiết diện. Trong mô hình, dầm là cấu kiện nằm ngang có tiết diện thật, gối lên cột, tự cắt ngắn ở chỗ gặp gối và mang theo cao độ của nó.
Vẽ dầm trong Revit bắt đầu bằng lệnh Beam ở tab Structure, panel Structure, phím tắt BM. Bài này đi trọn một sàn tầng trên Revit 2027: chọn tiết diện, vẽ chuỗi dầm qua các đầu cột, đặt hàng loạt theo lưới trục, dựng hệ dầm phụ, chỉnh cao độ so với sàn, rồi làm dầm nghiêng và giằng. Toàn bộ quy trình kết cấu nằm trong khóa Revit Structure của Viện.
Dầm trong Revit nằm ở nhóm Structural Framing
Dầm không phải một chủng loại riêng. Chọn một dầm, dòng loại đối tượng trên bảng Properties ghi Structural Framing (Other) — chữ trong ngoặc là giá trị tham số Structural Usage, không phải tên cấu kiện. Cùng nhóm này còn có giằng và thanh giàn.
Dầm cũng là family nạp vào dự án, khác sàn và tường vốn là family hệ thống. Nhãn dầm trong hồ sơ Việt Nam thường ghi theo phương và theo tầng: DX2.1 là dầm phương X tầng hai, DY2.1 là dầm phương Y cùng tầng.
Ba việc Revit tự làm khi bạn bấm hai điểm. Nó nối dầm vào gối, nên dầm bắt vào cột và vào dầm khác mà không phải chỉnh tay. Nó cắt ngắn hai đầu cho khớp mặt gối, vì thế chiều dài thống kê khác chiều dài tim gối. Và nó giữ dầm bám theo trục: dời lưới trục thì cả hệ dầm đi theo, đúng như hệ cột, chuyện đó ở bài lưới trục trong Revit và cao độ.
Chuẩn bị trước khi vẽ dầm
Trang About Placing Beams của Autodesk mở đầu bằng đúng một câu đáng nhớ: "It is good practice to first add grids and columns before creating beams". Lưới trục cho điểm bắt, cột cho gối tựa, và dầm vẽ sau thì tự cắt đúng vào mặt cột.
Vậy cần ba thứ: hệ lưới trục, hệ cột đã dựng theo bài cột kết cấu trong Revit, và một khung nhìn Structural Plan của tầng đang làm. Mô hình dùng trong bài là nhà bê tông cốt thép bốn tầng, lưới trục 1 tới 4 và A, B.
Lệnh vẽ dầm trong Revit: gọi lệnh và chọn tiết diện
Bước 1 — Mở mặt bằng kết cấu của tầng
Bấm đúp vào mặt bằng trong Project Browser rồi phóng to nhịp trục sắp làm. Dầm vẽ được cả trong mặt cắt và khung nhìn ba chiều, nhưng mặt bằng vẫn là nơi bắt điểm dễ nhất.
Bước 2 — Gọi lệnh Beam
Vào Structure › Structure › Beam, hoặc gõ BM.
Bước 3 — Đọc năm panel của thẻ ngữ cảnh
Ribbon chuyển sang thẻ Modify | Place Beam với năm panel.
| Số | Panel | Nó làm gì |
|---|---|---|
| 1 | Mode | Load Family nạp thêm family dầm |
| 2 | Draw | Vẽ đoạn thẳng, cung, hoặc chọn đường có sẵn; ô tích Chain để vẽ chuỗi |
| 3 | Multiple | On Grids đặt dầm dọc theo các trục được chọn |
| 4 | Tag | Tag on Placement gắn nhãn ngay lúc đặt |
| 5 | Positioning | 3D Snapping để bắt điểm vào cấu kiện ở cao trình khác |
Bản 2027 không có Options Bar. Mọi tuỳ chọn mà giáo trình cũ bảo là khai "trên thanh Options" nay chia làm hai chỗ: nút bấm ở năm panel này, con số và cao độ ở bảng Properties.
Bước 4 — Chọn family và tiết diện
Mở Type Selector ở đầu bảng Properties. Ô Search lọc theo tên, rất tiện khi dự án có hàng chục tiết diện dầm.
Bước 5 — Nhân bản kiểu để có tiết diện cần dùng
Bấm Edit Type, bấm Duplicate, đặt tên kiểu đúng bằng tiết diện rồi sửa hai ô kích thước.
Ô Section Shape để Not Defined là đúng với dầm bê tông chữ nhật; ô này chỉ mang giá trị thật ở family thép cán. Vật liệu của dầm thì không nằm trong hộp này mà là tham số của từng dầm, xem ở bước sau.
Vẽ dầm bê tông trong Revit theo chuỗi và theo lưới trục
Bước 6 — Khai ba ô trong Properties trước khi vẽ
Ba ô quyết định dầm nằm ở đâu và được thống kê thế nào.
z Justification quyết định mép nào của dầm bám vào cao trình. Giá trị Top là lựa chọn đúng cho dầm bê tông toàn khối: mặt trên dầm trùng mặt trên sàn, đúng như khi đổ bê tông tại chỗ. Để giá trị khác thì dầm nổi lên hoặc chìm xuống, và mọi mặt cắt sai theo.
Structural Usage nhận các giá trị Girder, Joist, Purlin, Other hoặc Automatic. Giá trị này đi thẳng vào bộ lọc và bảng thống kê, nên khai sai thì lọc dầm theo vai trò sẽ trật.
Bước 7 — Bật Chain rồi vẽ chuỗi dầm
Tích ô Chain trên panel Draw, bấm lần lượt qua các đầu cột, Revit dựng liền một chuỗi dầm nối đuôi nhau. Tắt Chain thì mỗi dầm phải bấm hai điểm.
Bước 8 — Đặt hàng loạt bằng On Grids
Bấm On Grids, thẻ ngữ cảnh đổi tên thành Modify | Place Beam > On Grid Lines và thanh trạng thái nhắc chọn đường trục để đặt dầm dọc theo. Quét chọn từ phải sang trái để lấy cả hai phương rồi bấm Finish.
Khác với cột, On Grids không đặt dầm ở giao điểm mà đặt dọc theo đường trục, và chỉ ở đoạn nằm giữa hai cấu kiện đỡ.
Hệ dầm phụ bằng Beam System
Bước 9 — Gọi lệnh Beam System
Vào Structure › Structure › Beam System, phím tắt BS. Thẻ ngữ cảnh Modify | Place Structural Beam System có ba panel.
Chế độ Automatic Beam System bật sẵn. Thanh trạng thái nhắc chọn một gối để tạo hệ dầm song song với gối đó: rê chuột lên một dầm biên rồi bấm, Revit tự điền kín ô sàn.
Bước 10 — Sửa bố trí trong bảng Properties
Toàn bộ tham số bố trí nằm ở nhóm Pattern của bảng Properties.
Ô Layout Rule có bốn giá trị: Fixed Distance, Fixed Number, Maximum Spacing và Clear Spacing. Chọn Fixed Number thì khai số dầm thay vì khoảng cách; Beam Type đổi tiết diện cho cả hệ một lần. Autodesk ghi rõ ở trang About Beam Systems: tham số hệ dầm tự điều chỉnh theo thiết kế, dời một cột thì hệ dầm đi theo.
Cao độ dầm, vẽ dầm nghiêng trong Revit và giằng
Bước 11 — Đọc lại cao độ của dầm đã đặt
Chọn một dầm, bảng Properties cho biết nó nằm ở đâu theo chiều đứng.
Dầm lấy làm ví dụ có Reference Level 2F, z Justification Top và z Offset Value −50. Nhóm Dimensions bên dưới đọc được Elevation at Top 3850 và Elevation at Bottom 3450: dầm cao 400 với mặt trên thấp hơn cao trình tầng 50 mm.
Bước 12 — Hạ một đầu dầm để có dầm nghiêng
Dầm nghiêng không cần lệnh riêng. Sửa Start Level Offset và End Level Offset thành hai trị số khác nhau là dầm nghiêng ngay, đúng cách làm dầm limon thang hay dầm mái dốc. Cách thứ hai là bật 3D Snapping rồi bấm hai điểm ở hai cao trình khác nhau.
Muốn đổi bên bám hay chỉnh lệch sau khi đặt thì dùng panel Justification của thẻ ngữ cảnh.
Bước 13 — Đặt giằng bằng lệnh Brace
Giằng cùng nhóm Structural Framing với dầm, lệnh riêng nằm ngay cạnh.
Chú giải nói rõ giằng là thanh chéo nối vào dầm và cột, và chỉ đặt được trong mặt bằng hoặc mặt đứng khung. Đứng ở khung nhìn ba chiều thì nút này mờ.
Thể hiện dầm trên mặt bằng và cắt dầm trong Revit
Bước 14 — Cho dầm hiện ra trên mặt bằng
Vẽ xong mà mặt bằng trống trơn là chuyện bình thường, và bản 2027 nói thẳng điều đó.
Lý do nằm ở phạm vi khung nhìn. Dầm thõng xuống dưới cao trình đặt nó, nên nó rơi xuống dưới đáy phạm vi. Autodesk viết đúng như vậy: phải đặt mặt phẳng cắt đáy xuống dưới cao trình hiện hành, nếu không dầm sẽ không hiện. Bốn mặt phẳng ấy nói kỹ ở bài ẩn hiện đối tượng trong Revit.
Có một bẫy hay gặp ở hồ sơ thật: nút Edit của dòng View Range mờ đi, bấm không ra hộp thoại. Đó là vì khung nhìn đang dùng một View Template, và mẫu ấy giữ luôn phạm vi khung nhìn. Muốn sửa thì sửa trong mẫu, hoặc đặt View Template về None cho riêng khung nhìn này.
Còn chuyện cắt dầm trong revit thì phần lớn Revit tự làm. Hai ô trong nhóm Dimensions của dầm cho thấy điều đó: dầm ví dụ có System Length 14465 nhưng Cut Length 14370. Chênh lệch chính là phần Revit cắt bớt ở hai đầu cho khớp mặt gối, nên chiều dài đưa vào bảng khối lượng là chiều dài sau khi cắt.
Khi dầm không chịu nghe
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách xử |
|---|---|---|
| Vẽ xong không thấy dầm trên mặt bằng | Dầm nằm dưới đáy phạm vi khung nhìn | Hạ Bottom hoặc View Depth xuống dưới cao trình tầng |
| Nút Edit của View Range mờ | Khung nhìn đang bị một View Template khoá | Sửa trong mẫu, hoặc đặt View Template về None |
| Dầm nổi lên trên mặt sàn | z Justification đang để Bottom hoặc Center | Đổi sang Top cho dầm bê tông toàn khối |
| On Grids bấm Finish mà không ra dầm nào | Đoạn trục được chọn không nằm giữa hai cấu kiện đỡ | Dựng cột trước, rồi mới chọn trục |
| Hệ dầm không điền kín ô sàn | Biên hệ dầm chưa khép, hoặc gối chọn sai | Dùng Sketch Beam System rồi vẽ lại biên |
| Nút Brace mờ | Đang đứng ở khung nhìn ba chiều | Mở mặt bằng hoặc mặt đứng khung |
| Lọc dầm theo vai trò không ra kết quả | Structural Usage vẫn để Automatic hoặc Other | Khai lại Structural Usage cho từng nhóm dầm |
| Chiều dài trong bảng thống kê ngắn hơn nhịp | Đó là Cut Length, đã trừ phần cắt ở hai gối | Dùng System Length nếu cần chiều dài tim gối |
Bốn điều hay nghe sai
| Điều hay nghe | Bản 2027 thực sự làm gì |
|---|---|
| Chain và cao độ dầm khai trên Options Bar | Bản 2027 bỏ hẳn Options Bar; Chain ở panel Draw, cao độ ở bảng Properties |
| On Grids đặt dầm vào giao trục như cột | On Grids đặt dầm dọc theo trục, chỉ ở đoạn nằm giữa hai gối |
| Dầm nghiêng phải dùng một lệnh khác | Vẫn là lệnh Beam; chỉ cần hai trị số Start và End Level Offset khác nhau |
| Dầm không hiện là do nằm dưới mặt phẳng cắt | Cấu kiện dưới mặt phẳng cắt vẫn vẽ bằng nét mảnh; thứ biến mất là cái nằm dưới đáy phạm vi |
Tóm lại, vẽ dầm trong revit là một nhịp quen: chọn tiết diện, khai z Justification và Structural Usage, vẽ chuỗi bằng Chain, quét trục bằng On Grids, điền ô sàn bằng Beam System, rồi mới lo cao độ và cách thể hiện. Gắn nhãn cho dầm thì xem bài tag trong Revit.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ dầm trong Revit bắt đầu từ đâu cho nhanh?
Từ dầm chính. Bật Chain và vẽ chuỗi qua các đầu cột trước, rồi mới quét trục bằng On Grids và điền dầm phụ bằng Beam System.
Vì sao vẽ xong không thấy dầm trên mặt bằng?
Dầm thõng xuống dưới cao trình tầng nên rơi ra ngoài phạm vi khung nhìn. Hạ Bottom hoặc View Depth xuống dưới cao trình là thấy ngay.
z Justification nên để giá trị nào?
Top cho dầm bê tông toàn khối, vì mặt trên dầm trùng mặt trên sàn. Bottom hợp với dầm thép gối lên mặt cột.
Hệ dầm đã tạo có đổi được số lượng không?
Có. Chọn hệ dầm rồi đổi Layout Rule, Fixed Spacing hay Fixed Number trong nhóm Pattern; toàn hệ dựng lại theo.
Dầm trong bảng thống kê ngắn hơn nhịp, có sai không?
Không. Revit cắt dầm vào mặt gối nên Cut Length nhỏ hơn System Length; muốn chiều dài tính từ tim gối thì lấy System Length.
Vẽ dầm bê tông trong Revit có cần nạp family riêng không?
Chỉ cần một family dầm chữ nhật là đủ cho phần lớn hồ sơ nhà khung, vì mọi tiết diện đều nhân bản từ đó. Dầm chữ T, dầm bo hay dầm thép mới phải nạp family khác.