Sinh viên xây dựng năm nhất thường nhận được hai lời khuyên trái ngược về AutoCAD. Một bên nói: học ngay đi, không biết CAD thì đồ án chết. Bên kia nói: giờ người ta dùng Revit hết rồi, CAD lỗi thời. Cả hai đều có phần đúng, và cả hai đều không trả lời câu hỏi thật sự: học AutoCAD cho sinh viên xây dựng cần đến mức nào, vào lúc nào?
Bài này trả lời bằng một bảng "mức đủ dùng" theo từng năm học và một lộ trình bốn tuần để kịp đồ án đầu tiên. Kèm theo là danh sách thói quen xấu mà giảng viên của Viện thấy ở sinh viên năm nhất rồi phải sửa ở năm tư, và thứ tự nên học tiếp sau AutoCAD.
Bài viết dựa trên nội dung khóa AutoCAD từ cơ bản đến nâng cao của Viện, nơi phần lớn học viên là sinh viên các trường khối xây dựng ở Hà Nội.
AutoCAD vẫn là ngôn ngữ chung của ngành
Đúng là các công ty thiết kế lớn đã chuyển sang Revit và BIM. Bài Revit là gì? giải thích vì sao. Nhưng ở thời điểm này, bản vẽ trao đổi giữa các bên vẫn phần lớn là tệp DWG. Từ tư vấn đến nhà thầu, từ công ty lớn đến thầu phụ, từ thiết kế ra công trường. Hồ sơ cũ là CAD. Chi tiết 2D xuất từ Revit vẫn được chỉnh sửa bằng CAD. Giám sát ngoài công trường mở bản vẽ bằng CAD trên máy tính xách tay.
Với sinh viên còn một lý do gần hơn: đồ án môn học. Từ năm hai, các đồ án kiến trúc, bê tông cốt thép, thép, nền móng đều yêu cầu bản vẽ triển khai. Phần lớn bộ môn chấp nhận hoặc yêu cầu bản vẽ CAD. Sinh viên không thành thạo CAD sẽ mất thời gian vào việc vẽ thay vì vào việc hiểu kết cấu. Đó là cách nhiều người "học kết cấu" mà thực ra chỉ học vẽ.
Nên câu trả lời cho việc học AutoCAD cho sinh viên xây dựng có cần hay không là có. Câu hỏi đáng hỏi hơn là đến mức nào.
Mức đủ dùng cho từng năm học
Thành thạo AutoCAD không phải một mốc mà là nhiều mốc. Mốc cần đạt ở năm nhất thấp hơn nhiều so với điều sinh viên tưởng.
| Năm học | Việc phải làm với CAD | Mức đủ dùng | Chưa cần |
|---|---|---|---|
| Năm 1 | Bài tập vẽ kỹ thuật, hình họa; đọc bản vẽ mẫu | Dựng hình cơ bản (line, circle, offset, trim), layer, ghi kích thước, in đúng tỷ lệ | Block động, Xref, lập trình, 3D |
| Năm 2 | Đồ án kiến trúc, bản vẽ cấu tạo | Bộ layer chuẩn, hatch, text và dim theo tỷ lệ, block thường, Layout cơ bản | Annotative phức tạp, Sheet Set |
| Năm 3 | Đồ án bê tông cốt thép, thép, nền móng | Triển khai trọn bộ bản vẽ kết cấu: mặt bằng, chi tiết, thống kê thép; Layout nhiều tỷ lệ | Tùy biến giao diện sâu, macro |
| Năm 4–5 | Đồ án tổng hợp, đồ án tốt nghiệp, đi thực tập | Tốc độ và chuẩn: template, Xref, block thuộc tính, làm việc với bản vẽ của người khác, xuất PDF theo bộ | — |
Hai nhận xét rút ra từ bảng.
Năm nhất chỉ cần hàng đầu tiên. Khoảng hai mươi lệnh, hiểu layer và tỷ lệ, in được bản vẽ. Sinh viên năm nhất học hết AutoCAD từ A đến Z thường quên bảy phần mười trước khi dùng đến.
Thứ tăng dần không phải số lệnh mà là chuẩn. Từ năm hai, điều quyết định là vẽ đúng quy ước: layer, nét, chữ, kích thước. Một bản vẽ đúng chuẩn với ba mươi lệnh tốt hơn bản vẽ sai chuẩn với ba trăm lệnh. Bài Ký hiệu bản vẽ xây dựng là bảng tra những quy ước đó.
Bài Kỹ sư xây dựng mới ra trường nên học phần mềm gì trước? đặt AutoCAD vào thứ tự chung với các phần mềm khác theo vị trí công việc.
Lộ trình bốn tuần đến đồ án đầu tiên
Lộ trình dưới đây dành cho người năm nhất hoặc năm hai chưa từng dùng phần mềm, học sáu đến tám giờ mỗi tuần. Mục tiêu là triển khai được bản vẽ đồ án đầu tiên đúng chuẩn.
Tuần 1 – Dựng hình và hiểu tọa độ. Giao diện, nhập lệnh bằng bàn phím thay vì bấm nút, hệ tọa độ, các lệnh dựng hình và chỉnh sửa cơ bản: line, polyline, circle, arc, offset, trim, extend, fillet, mirror, array. Bài tập: vẽ lại mười hình kỹ thuật từ sách vẽ kỹ thuật, đúng kích thước.
Tuần 2 – Layer, nét, chữ, kích thước. Tạo bộ layer theo quy ước cho trục, tường, cửa, kích thước, chữ, hatch. Hiểu quan hệ màu, nét và độ dày in. Text style và dimension style theo tỷ lệ. Hatch vật liệu. Bài tập: vẽ mặt bằng một căn phòng có cửa, ghi đủ kích thước, in thử ra A4 đúng tỷ lệ.
Tuần 3 – Block và Layout. Tạo và dùng block cho cửa, thiết bị vệ sinh, ký hiệu. Hiểu Model và Layout. Đặt khung tên, viewport theo tỷ lệ, in nhiều tờ. Bài tập: mặt bằng một nhà nhỏ đặt lên khung A3 với hai tỷ lệ khác nhau.
Tuần 4 – Triển khai một bản vẽ hoàn chỉnh. Lấy một bản vẽ mẫu của đồ án sắp làm, triển khai từ đầu theo đúng bộ layer và style, in ra rồi tự đối chiếu với bản mẫu. Sản phẩm này là thước đo: nếu người khác mở tệp của bạn và làm tiếp được mà không phải hỏi, bạn đã đủ dùng.
Lộ trình này trùng với phần một của khóa AutoCAD từ cơ bản đến nâng cao tại Viện, gồm mười ba buổi. Phần một là giao diện và thao tác nền tảng, bộ công cụ dựng hình, chỉnh sửa, layer, hatch, văn bản và hệ thống kích thước. Phần hai là môi trường làm việc chuyên nghiệp, Layout cho đồ án và tối ưu tốc độ, ở mức của năm hai và năm ba.
Thói quen xấu hình thành từ năm nhất
Giảng viên dạy AutoCAD nâng cao ở Viện có một danh sách những thứ phải cai cho học viên đã đi làm. Gần như tất cả bắt đầu từ năm nhất, khi không ai nói với họ là sai.
Vẽ tất cả trên layer 0. Bản vẽ không phân lớp thì không tắt bật được, không in được đúng nét, người khác không dùng được. Thói quen layer phải có từ tuần hai, không phải để "sau này làm chuẩn sau".
Bấm nút thay vì gõ lệnh. Chậm gấp ba và không bao giờ nhanh lên được. Gõ lệnh tắt từ ngày đầu, mất một tuần khó chịu, được cả nghề.
Vẽ theo tỷ lệ ngay trong Model. Đây là lỗi khái niệm nặng nhất và cũng là lỗi khó tự nhận ra nhất, nên bài tách riêng thành hình dưới đây.
Nổ block, copy hình thay vì dùng block. Một cái cửa được copy bốn mươi lần rồi sửa từng cái khi đổi kích thước. Block sửa một lần, bốn mươi chỗ cập nhật theo.
Không dùng Layout, in thẳng từ Model. Dẫn đến mỗi tờ một kiểu chữ, kích thước không theo tỷ lệ, và không in được bộ bản vẽ nhiều tờ.
Chép tệp mẫu của khóa trước mà không hiểu. Bản vẽ có hai trăm layer thừa, style lung tung, không biết cái gì đang bật. Dùng template là đúng, nhưng phải là template mình hiểu hoặc tự dựng.
Không đặt tên tệp, không lưu phiên bản. "do an.dwg", "do an 2.dwg", "do an cuoi cung.dwg", "do an cuoi cung that.dwg". Chuyện cười năm nhất, tai nạn năm tư.
Cai những thói quen này ở năm tư mất nhiều tuần. Tránh chúng ở năm nhất mất vài phút hướng dẫn. Đó là giá trị lớn nhất của việc học có người chữa bài ngay từ đầu, thay vì xem video rồi vẽ.
Sau AutoCAD nên học gì
AutoCAD là nền, không phải đích. Thứ tự học tiếp mà giảng viên Viện khuyên sinh viên xây dựng:
- Năm 2 đến 3: AutoCAD nâng cao, khi đồ án bắt đầu nhiều tờ và nhiều tỷ lệ. Xref, Layout nâng cao, block thuộc tính, template, thể hiện bản vẽ thi công. Khóa AutoCAD nâng cao tám buổi của Viện gói phần này.
- Năm 3: phần mềm tính toán theo chuyên ngành. ETABS và SAP2000 với kết cấu, Robot với ai làm nhà thép. Bài ETABS, SAP2000 và SAFE khác nhau thế nào giúp chọn đúng phần mềm trước khi bỏ thời gian học.
- Năm 3 đến 4: Revit theo nhánh Architecture, Structure hoặc MEP, dùng đồ án tốt nghiệp làm bài thực hành. Lộ trình Revit của Viện bắt đầu từ đây. Người đã vững AutoCAD học Revit nhanh hơn ở phần thể hiện bản vẽ, nhưng phải bỏ thói quen vẽ nét. Bài Lộ trình học Revit cho người mới nói kỹ điểm này.
- Năm cuối: đọc bản vẽ và dự toán ở mức cơ bản, nếu đi theo hướng thi công, QS hoặc quản lý dự án.
Trả lời câu hỏi của tiêu đề: sinh viên năm nhất cần AutoCAD đến mức triển khai được một bản vẽ đúng chuẩn và in đúng tỷ lệ, không hơn. Phần còn lại đến theo đồ án, và đến đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Học AutoCAD mất bao lâu để làm được đồ án?
Khoảng bốn tuần với sáu đến tám giờ mỗi tuần cho mức đủ dùng của đồ án đầu tiên. Mức chuyên nghiệp, tức nhanh, đúng chuẩn và làm việc được với bản vẽ của người khác, đến sau hai ba đồ án nữa.
Có nên bỏ AutoCAD học thẳng Revit không?
Với sinh viên thì không nên. Đồ án môn học vẫn cần CAD và bản vẽ trao đổi trong ngành vẫn là DWG. Học AutoCAD ở mức đủ dùng rồi học Revit từ năm ba, hai kỹ năng bổ sung cho nhau.
Sinh viên lấy AutoCAD bản quyền ở đâu?
Autodesk cấp bản quyền giáo dục miễn phí cho sinh viên, dùng email trường để xác minh. Bài Đăng ký Autodesk Education cho sinh viên hướng dẫn từng bước, và bài Cài AutoCAD bản quyền miễn phí cho sinh viên hướng dẫn phần cài đặt. Không cần dùng bản không bản quyền.
Nên học AutoCAD phiên bản nào?
Phiên bản nào trong vài năm gần đây cũng được, lệnh và cách làm việc không đổi. Bản quyền giáo dục luôn cấp phiên bản mới nhất nên cứ dùng bản đó.
Máy tính cấu hình thế nào để học AutoCAD?
AutoCAD 2D chạy tốt trên máy tính xách tay phổ thông. Đây là lý do AutoCAD nên là phần mềm đầu tiên: không cần đầu tư máy như Revit hay ETABS. Cấu hình cụ thể cho bản mới nhất có trong bài cài đặt ở trên.
Tự học AutoCAD bằng video có đủ không?
Đủ cho lệnh, không đủ cho chuẩn. Video dạy cách vẽ ra hình. Không ai trong video nói bản vẽ của bạn sai layer, sai tỷ lệ chữ, sai cách đặt Layout. Đó là phần cần người chữa, và cũng là phần nhà tuyển dụng nhìn vào.